پایان نامه با واژگان کلیدی انقلاب مشروطه، عصر مشروطه، نویسندگان، جهان اسلام

در ایجاد زمینه انقلاب مشروطه و تأثیر اندیشه های او بر توده مردم و برخی شخصیّت های مذهبی و سیاسی که بعدها به عنوان سران مشروطه ی ایران مطرح شدند را به اثبات برسانیم.
۱-۳ – سوالات تحقیق
سوال اصلی
۱- سیّد جمال الدّین اسد آبادی چه نقشی در تحول گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه داشته است؟
سوالات فرعی:
۱. در عصر سیّد جمال الدّین اسد آبادی اوضاع سیاسی، اجتماعی، مذهبی و اقتصادی، جهان اسلام چگونه بوده است ؟
۲. گفتمان های سیاسی رایج در آستانه انقلاب مشروطه کدامند؟ چه مواضعی دنبال می کردند؟
۳. میزان مغایرت و انطباق دیدگاه سیاسیون و اندیشمندان در آستانه عصر مشروطه با تفکرات سیّد جمال الدین چگونه ارزیابی می شود ؟
۴. تاثیر سیّد جمال الدّین بر اقشار و گروه های مختلف عصر مشروطه چگونه و به چه میزان بوده است؟
۱-۴- فرضیات تحقیق
با توجه به سوالات تحقیق پیش فرض های زیر مشخص شد و این تحقیق بر اساس آن شکل گرفته است.
۱. سیّد جمال الدّین نقشی بی بدیل در تمهید زمینهی فکری انقلاب مشروطه داشته است.
۲. جهان اسلام در عصر سیّد جمال الدّین در عقب ماندگی ذهنی و انحطاط فکری و اجتماعی و رکود اقتصادی بی سابقه ای به سر می برد.
۳. گفتمان های عصر مشروطه مواضع متفاوتی در قبال مذهب و مدرنیته داشتند.
۴. سیّد جمال الدّین اسد آبادی بر خلاف دیگر اندیشمندان آستانه مشروطه در گفتمان اصلاحی خود قائل به همگامی مذهب و مدرنیته بود.
۵. سیّد جمال الدّین اسد آبادی در آستانه مشروطه از طریق کلام و قلم تاثیر زیادی بر روشنفکران، علما و عامّه مردم داشته است.
۱-۵- اهداف تحقیق
تعیین نقش سیّد جمال الدّین اسد آبادی در تحوّل گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه.
تعیین میزان انطباق دیدگاه سیاسیون و اندیشمندان عصر مشروطه و تفکرات سیّد جمال.
تعیین میزان تاثیر پذیری توده ها، سیاسیون و علما از افکار سیاسی- مذهبی و ضد استعماری سیّد جمال الدّین در آستانه انقلاب مشروطه.
آشنایی نسل جوان محقّق با یک الگوی عملی ضد استعماری و استبدادی به نام سیّد جمال الدّین اسد آبادی که نویسندگان مغرض و وابسته، سعی در مدفون ساختن نقش بی بدیل او در تحقق انقلاب مشروطه داشته اند.
۱ -۶- اهمیّت وضرورت تحقیق
سیّد جمال الدّین اسد آبادی یکی از نوابغ سیاسی و متفکّرین قرن اخیر ایران است.کسی که مقصد اساسی غایه سیاسی او اتّحاد ملل بوده است. مقام او در نزد عقلا و سیاسیون و متفکرین غرب و شرق بلند است. او را مایه افتخار ایران می دانند و اغلب نهضت های علمی و سیاسی ملل اسلامی را آب خورده از تبلیغات و تلقینات او می دانند. در مورد نقش و تاثیر سیّد جمال در نهضت های انقلابی و اسلامی و بیداری مشرق زمین در یکصد سال اخیر، می توان چنین گفت: (( نور مشعلی که سیّد جمال الدّین بر افراخت و برافروخت به اندازه ای تابناک است که کسی را یارای بستن چشم خود در برابر آن نیست. فریادی که سیّد برای بیدار کردن کردن خفتگان چون تندر از درون دلی دردمند سر داد به اندازه ای رساست که هیچ گوشی، هر چند که کر باشد، نیارستن که در خود را بر روی آن ببندد )).۹
در زمینه تاثیر سیّد جمال در نهضت های قرن اخیر و بیداری جهان اسلام، استاد شهید مطهری چنین بیان می کند: (( بدون تردید سلسله جنبان نهضت های اصلاحی صد ساله اخیر، سیّد جمال الدّین اسد آبادی معروف به افغانی است. او بود که بیدار سازی را در کشورهای اسلامی آغاز کرد، درد های اجتماعی مسلمین را با واقع بینی خاصی بازگو نمود، راه اصلاح و چاره جویی را نشان داد )).۱۰
و باز در همین زمینه می توان به کلام دکتر شریعتی اشاره کرد که می گوید نخستین بار سیّد جمال بود که : (( این خفته ی عظیم و بزرگ چندین قرن ( جهان اسلام ) را آگاه کرد که چگونه ای و چگونه بوده ای ، و اقبال پس از این نهضت ، برای اوّلین بار نخستین میوه بود از این بذری که سیّد جمال در این امّت بایر شده پاشید )).۱۱
اندیشه سیاسی و آزاد اسلامی سیّد جمال بر خلاف زندگی سیاسی او، چه از ناحیه ی طرفداران و چه از ناحیه مخالفین وی، کمتر مورد بررسی قرار گرفته و به ویژه در ایران در بحث از اندیشه سیاسی معاصر از دوران جنبش تنباکو ( ۹۲-۱۸۹۰م ) و انقلاب مشروطییت (۹-۱۹۰۵م ) تاکنون این امر به شدت مورد غفلت قرار گرفته و مسکوت مانده است.۱۲
بی تردید نقش روشنگرانه این سیّد مظلوم تاریخ و مبغوض سلاطین بسیار است و دشمنان بیداری ملّت ها و آگاهی توده ها و هواداران روش های حکومت استبدادی همواره کوشیده اند که چهره ی این شخصیت برجسته اسلامی را، با جعل و نقل تهمت ها و تکفیرها و انگ ها وبرچسب ها مخدوش سازند.۱۳ به گفته ی خان ملک ساسانی: (( کسانی که درباره ی سیّد جمال مطالبی نوشته اند نمی توان بدون اغراض و مقاصد خصوصی دانست )).۱۴
در ایران از آغاز مشروطه بدین طرف در اثر حس حسد یا خود پسندی کسانی که کم و بیش در نهضت مشروطه شرکت داشته اند ارزش نفوذ کلمه ی سیّد جمال در تمهید مقدمات انقلاب مشروطه مستور داشته اند و در آغاز حرکت مشروطه جز ملک المتکلّمین، فرصت الدّوله، حاجی امین الضرب، قاضی ارداقی و آیت الله سیّد محمّد طباطبایی که در بیانات خود به حسن تاثیر و نفوذ کلمه ی سیّد اعتراف کرده اند دیگران آن حس حق شناسی و قدردانی را که شایسته بود نسبت به سیّد آشکار نکردند، نسل جوان کشور هم متاسفانه در زیر خاکستر های سرد دستگاه دیوانی که سال ها اجاق سلطنت را بی جا گرم نگه داشته بود هنوز در جست وجوی عوامل موثر در انقلاب مشروطه هستند.۱۵
تحیق حاضر در نظردارد غبارناشی از اغراض به ظاهر مورّخان وابسته به دربارهای مستبد قاجار و پهلوی را از چهره این مبارز نستوه زدوده و با دنبال کردن رد پای سیّد جمال در انقلاب مشروطه تاثیر بی شائبه وی را در آماده کردن زمینه انقلاب به اثبات رسانیده تا بدین طریق هم به یاوه گویی های چنین مورّخان مغرضی که با سم پاشی های خود سبب کج فهمی های نسل های بعد شده اند پاسخی محکم داده باشد و هم نسل جوان کشور که مایل به تحقیق در باب بزرگانی چون سیّد جمال هستند را با این حقیقت آشنا سازد که نمی توان با مطالعه یکی چند منبع از نویسندگانی مجهول الهوّیه در مورد اشخاصی که هویت واقتدار امروز ما حاصل تدبّر، از خود گذشتگی وتلاش های بی وقفه آنهاست به قضاوت نشست.
۱-۷- پیشینه تحقیق
اکثر مولّفانی که دست به قلم شده وعصرمشروطه را به رشته تحریر درآورده اند صفحاتی چند به ابعاد مختلف زندگی سیّد جمال پرداخته و به طور مختصر به تاثیر اندیشه های وی در مشروطه اشاره کرده اند.
برای مثال می توان از کتاب هایی چون تاریخ مشروطه ایران نوشته ی احمدکسروی، بحران مشروطیت در ایران نوشته دکترحسین آبادیان،تاریخ بیداری ایرانیان نوشته ناظم الاسلام کرمانی،ایدوئولوژی نهضت مشرطیت ایران نوشته فریدون آدمیّت وتشیّع ومشروطیت در ایران اثر عبدالهادی حائری و باز می توان از کتب و مقالاتی نام برد که به طور خاص به سیّد جمال پرداخته و هرکدام ابعاد مختلفی از زندگی وی را ترسیم کرده اند، برای نمونه می توان از نقش سیّد جمال الدّین اسد آبادی در بیداری مشرق زمین تالیف محمّد محیط طباطبایی و کتاب زندگی و مبارزات سیّد جمال الدّین اسدآبادی از لطف الله جمالی و دیگران و اثر مفخر شرق اقای احمد امین و مقالاتی چون گفتمان اصلاحی سیّدجمال الدّین اسدآبادی نوشته مقصود رنجبر و بررسی اندیشه های سیّد جمال الدّین اسد آبادی دکتر عباس پناهی و مقاله سیّدجمال الدّین اسدآبادی و نظریه جنش توده ای نوشته ی دکتر حجت فلاح توت کار نام برد.
در کتب و مقاله های مذکور اشاراتی به نقش سیّد جمال الدّین در انقلاب مشروطه شده ولی نقش این عالم برجسته را آن چنان که بایسته وشایسته است نمود نداده اند به همین دلیل تحقیق حاضر در نظر دارد به طور ویژه به نقش سیّد جمال در تحول گفتمان سیاسی شیعه در ایران عصر مشروطه بپردازد.
۱-۸- تعاریف واژگان کلیدی تحقیق
۱-۸-۱- گفتمان
واژه دیس کورس۱۶از جمله مفاهیم مهمی است که در تفکّر فلسفی، اجتماعی، سیاسی غرب،خصوصا در نیمه دوم قرن ۲۰ اهمیّت بسزایی داشته است.۱۷
واژه دیس کورس در زبان فارسی به صورت های مختلفی ترجمه شده که هر یک ممکن است به جای خویش صحیح و معتبر بنماید. از جمله معادل های فارسی این لغت عبارتند از: نطق، خطاب، سخن،گفتاروگفتمان.نظربه اینکه استعمال چهار واژه نخست با وجه به کاربردهایی که در زبان فارسی برای این واژگان وجود دارد،تا حدودی ممکن است غیرقابل تحدید باشد، در این نوشتارمعادل فارسی گفتمان برای واژه دیس کورث ترجیح داده شده است.۱۸
واژه (( گفتمان )) دارای معانی متعددی است. در واقع هرگاه این واژه را در کاربردهای متفاوت آن در رشته های تخصصی مختلف مورد بررسی قرار دهیم، ابهام در معنا یا معانی متضاد آن را مشاهده خواهیم کرد.۱۹
بر اساس نوشته ی لغت نامه ی وبستر، واژه دیس کورس برای اولین بار در قرن ۱۴در کتب ثبت شده است. در مقابل معنای باستانی و غیرمستعمل گفتمان ( توانایی فرد د ارائه فکری منسجم و منظم ) که بعدها به معنی تبادل نظر از راه کلام به کار رفت، معنای جدید آن به بیان منظم، منسجم ومطوّل ازیک فکردرمورد موضوعی خاص اشاره دارد.۲۰
بر اساس تعریف دیگری،هر فعالیتی در قالب تعاملات فرهنگی که به تبادل معنا بینجامد، در چارچوب گفتمان قابل بررسی است. به عبارتی: (( وقتی ما با افرادی که با ما متّفق النّظرند، صحبت می کنیم، یا با کسانی که با ما اختلاف نظردارند، جدل می کنیم این اعمال را از طریق زبان انجام می دهیم. ما حرف می زنیم، می نویسیم، بحث می کنیم، ارتباط برقرار می کنیم. افراد حتّی ایده های خود را در تصاویر، موسیقی، رقص و حرکت، در اشکال مادی شامل مجسمه سازی، معماری و ابزار و آلات مجسم می سازند. تمام شکل های ارتباط فرهنگی می توانند به عنوان گفتمان تلقی شوند، به معنایی که در بر گیرنده ی انسان هایی است که به تبادل معانی پیرامون جهانی که درآن زندگی می کنند، می پردازند)).۲۱
۱-۸-۲ مشروطه
در نوشته های پژوهشگران تاریخ نو ایران و ترکیه، واژه ی مشروطه به عنوان معادلی برای واژه انگلیسی کنستیتوشنالیزم۲۲یا حکومتی که بر شالوده ی یک قانون اساسی و نظام پارلمانی بنیاد شده باشد به کار برده شده است.
در مورد ریشه های لغوی واژه مشروطه اختلاف نظری در میان پژوهشگران تاریخ مشروطه ایران وجود دارد و تقریبا همه نویسندگان ایرانی دوره ی انقلاب مشروطه واژه مشروطه را بدون در نظر گرفتن ریشه واقعی آن از ریشه عربی (شرط) گرفته اند از میان این گونه نویسندگان معاصر انقلاب مشروطه، شمس کاشمری، شیخ اسماعیل محلاتی

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منبع پایان نامه ارشد با موضوعهنر معاصر، مراسم مذهبی، اماکن مذهبی، هنر عامیانه

Author: admin2

دیدگاهتان را بنویسید