آموزش و ترویج کشاورزی، در خارج از کشور، منابع اطلاعاتی

 

واحدهای تابعه سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی دارای موسسات ملی، تحقیقاتی و آموزشی، مراکز تحقیقاتی استانی و مراکز آموزشی استانی است که هر کدام دارای کتابخانه‌های تخصصی خود است که در این پژوهش کتابخانه‌های موسسات تحقیقاتی و کتابخانه‌های مراکز تحقیقاتی استانی مورد مطالعه قرار گرفتند.
۲-۳پیشینه پژوهش
پیشینه‌های پژوهش در سه بخش پیشینه‌های پژوهش در خارج (شامل منابع خاکستری و مدیریت منابع خاکستری)، پیشینه‌های پژوهش در ایران (شامل منابع خاکستری و مدیریت منابع خاکستری) و جمع‌بندی پیشینه‌ها آورده شده است.
۲-۳-۱پیشینه پژوهش در ایران
در مقایسه با گستره و روند پژوهش‌ها در خارج از کشور در مورد منابع خاکستری، پژوهش‌های بسیار اندکی در ایران انجام گرفته است. از معدود پژوهش‌هایی انجام گرفته در کشور پژوهش‌هایی است که در ادامه معرفی می‌شوند. در مورد مدیریت منابع خاکستری، براساس جستجوهایی که پژوهشگر انجام داده است تاکنون هیچگونه پژوهشی در داخل شناسایی نشد و یا اینکه پژوهشگر نیافته است.ولیکن از آن‌جا که در اکثر کتابخانه‌ها منابع خاکستری را با عنوان منابع غیرکتابی می‌شناسند برخی از مهمترین نوشته‌ها و پژوهش‌های موجود در زمینه مدیریت منابع غیرکتابی معرفی می‌شوند.
۲-۳-۱-۱ منابع خاکستری
منصوریان (۱۳۹۰) در یادداشتی در سایت لیزنا با عنوان “پیامدهای دسترسی آزاد و مشروط به «منابع خاکستری” به این موضوع پرداخت که هر منبع اطلاعاتیِ چاپی یا الکترونیکی – اعم از کتاب، نشریه، پایان‌نامه یا خبرنامه – که پس از تدوین و تولید وارد بازار نشر نشود، جزء انتشارات خاکستری محسوب می‌شود. بر این اساس، انتشارات خاکستری منابع اطلاعاتی خاصی هستند که با هدفی خاص و مخاطبی ویژه تولید می‌شوند، اما به دلیل تکثیر در سطح محدود و هدف غیرتجاری امکان دسترسی به آن‌ ها در بازار نشر وجود ندارد. انتشارات خاکستری معمولاً از طریق پدیدآور حقیقی یا حقوقی در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گیرند.
اصنافی (۱۳۹۲) در کتابی با عنوان “درآمدی بر منابع خاکستری” برخی از مقالات ترجمه شده مختلف مرتبط با منابع خاکستری را گردآوری و تلخیص کرده است.
۲-۳-۱-۲ مدیریت منابع خاکستری
صمیمی (۱۳۵۴) در پایان‌نامه خود با عنوان “بررسی وضعیت نقشه‌ها و اطلس‌ها در ایران به‌ویژه در کتابخانه‌های تهران” در مورد تاریخچه نقشه از نظر بین‌المللی و سابقه آن در کتابخانه‌ها، انواع نقشه، نحوه انتخاب، ارزیابی، حفاظت و نگهداری، اعتبار ناشران نقشه و سابقه انتشاراتی آن‌ ها در ایران، قوانین فهرست‌نویسی انجمن جغرافیای آمریکا صحبت نموده و به بررسی مجموعه نقشه‌ها و اطلس‌ها در کتابخانه‌های تهران و پنج شهر شیراز، اصفهان، اهواز، تبریز و مشهد پرداخته است. در این پایان‌نامه از روش پژوهش پیمایشی استفاده شده است.
طاهری (۱۳۸۰) در پایان‌نامه کارشناسی ارشد خود با عنوان “بررسی وضعیت مواد غیرکتابی در کتابخانه ملی” به این نتایج دست یافته است: ۱- تا قبل از اعلام مصوبه هیات وزیران برای واسپاری مواد غیرکتابی به کتابخانه ملی در تاریخ ۲۱/۲/۱۳۷۸ این کتابخانه فاقد خط‌مشی مدون و مصوب بوده، در نتیجه مجموعه‌های گرد آمده تصادفی بوده‌اند؛ ۲- تاکنون سازماندهی این مواد (به جز نقشه‌ها) به‌طور کامل انجام نگرفته است؛ ۳- آیین‌نامه استفاده از منابع کتابخانه ملی، پیش‌بینی‌های لازم در مورد امانت دادن مواد اعم از کتابی و غیرکتابی، انجام نگرفته است، لذا مراجعان فقط در محل می‌توانند از مواد استفاده کنند، به جز میکروفرم و نوارهای صوتی و تصویری که به تقاضای مراجعه‌کننده و پرداخت هزینه لازم نسخه‌ای تهیه و در اختیار گذاشته می‌شود؛ ۴- وضعیت نیروی انسانی به دلیل نبودن نمودار سازمانی منسجم، طبیعتا مناسب نیست و فقط بنا به نیازهای موردی نیروی انسانی این کار به واحدهای مربوط اختصاص یافته‌اند؛ ۵- برای تهیه این مواد بودجه و سیاستی مشخص که در آن نسبت به اولویت‌های مواد تعیین شده باشد وجود ندارد؛ ۶- حفاظت و نگهداری کپسول آتش‌نشانی و سیستم خودکار اعلام خطر مجهز است، و به منظور مبارزه با آفات زیستی سالی دو بار سم‌پاشی انجام می‌گیرد.
طلوعی (۱۳۸۱) در پژوهشی با عنوان “نحوه نمایه‌سازی پایان‌نامه‌ها در مرکز اطلاعات و مدارک علمی کشور” ضمن ذکر تاریخچه‌ای کوتاه از مرکز اطلاعات و مدارک علمی کشور به چگونگی نمایه‌سازی پایان‌نامه‌ها در مرکز اطلاعات و مدارک علمی کشور پرداخته است. نتایج پژوهش نشان داده است که در این مرکز سیاست واحدی برای استفاده از زبان نمایه‌سازی وجود ندارد و دانش و سلیقه شخصی اساس کار نمایه‌سازی مدارک قرار می‌گیرد. تنوع موضوعی مدارک نیز با توجه به توانایی و سلیقه فردی مشکلات را در انتخاب کلیدواژه‌ها و در نهایت نمایه‌سازی منابع به وجود آورده است.
بنی‌اقبال و رضایی (۱۳۸۳) در پژوهشی با عنوان “بررسی وضعیت نمایه‌سازی مواد مکتوب غیرکتابی در پژوهشگاه‌های شهر تهران” به بررسی وضعیت نمایه‌سازی مواد مکتوب غیرکتابی در پژوهشگاه‌های شهر تهران پرداختند. روش پژوهش پیمایشی است و اطلاعات مورد نظر از طریق پرسشنامه، مشاهده و مصاحبه گردآوری شدهاست.یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از مجموع ۱۱ پژوهشگاه مورد بررسی، ۵ پژوهشگاه برای سازماندهی منابع مکتوب غیرکتابی خود از روش نمایه‌سازی، یک پژوهشگاه از روش فهرست‌نویسی، یک پژوهشگاه از طریق ورود اطلاعات تمام
متن مدرک در قالب pdf و یک پژوهشگاه ن
یز از طریق نمایه‌های موجود در پایگاه‌های اطلاع‌رسانی استفاده می‌کنند. سایر کتابخانه‌ها هیچ گونه اقدامی برای سازماندهی منابع خود انجام نداده‌اند.
طاهری (۱۳۸۳) در پژوهشی با عنوان “نقشه و اطلس در کتابخانه ملی” به چگونگی دریافت، مجموعه‌سازی، خدمات و فضا و تجهیزات تخصیص‌یافته برای نقشه‌ها و اطلس‌ها پرداخت. این پژوهش که با هدف بررسی وضعیت نقشه‌ها در کتابخانه ملی انجام شده است به روش مطالعه موردی و سندی انجام گرفت.
امین‌الرعایا (۱۳۸۶) در پژوهشی با عنوان “سازماندهی منابع غیرکتابی کتابخانه ملی ایران” به شناخت شیوه‌های سازماندهی منابع غیرکتابی در کتابخانه ملی ایران پرداختند. تمامی منابع غیرکتابی کتابخانه ملی ایران براساس قواعد فهرست‌نویسی انگلوامریکن فهرست‌نویسی توصیفی شده و فهرست‌نویسی تحلیلی آن‌ ها با بهره گرفتن از اصطلاحنامه فرهنگی فارسی (اصفا) تهیه می‌شود. در این پژوهش به تناسب ضرورت‌ها از دو روش سندی و کتابخانه‌ای و روش پیمایشی استفاده شده است.
کهن (۱۳۸۷) در پژوهشی با عنوان “منابع غیرکتابی در کتابخانه ملی ایران”در مورد شیوه‌های فرآهم‌آوری، سازماندهی، آماده‌سازی و سرویس‌دهی منابع غیرکتابی در کتابخانه ملی بحث کرده است.
سرلک، بزرگی و بنی‌اقبال (۱۳۸۹) در پژوهشی با عنوان “ارزیابی سازماندهی مواد غیرکتابی موجود در مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی کشور” به بررسی شیوه‌های سازماندهی منابع غیرکتابی موجود در مرکز اسناد و مدارک میراث فرهنگی کشور پرداختند. روش پژوهش پیمایشی توصیفی است و جامعه آماری شامل ۱۹۳۲۰ کار برگه‌های شش منبع غیرکتابی سازماندهی شده و موجود در پایگاه اطلاعات نقش جهان این مرکز است که با روش نمونه‌گیری تصادفی ۵۳۱ رکورد به عنوان جامعه نمونه تعیین شد. براساس یافته‌های پژوهش به پرسش‌های پژوهش پاسخ داده شد: ۶/۹۹ درصد منابع دارای عنوان فرعی، ۸/۶۶ درصد دارای شرح پدیدآور، ۲/۲۲ درصد دارای شرح پدیدآور همکار، ۳/۸۵ درصد دارای وجه تسمیه، ۸/۷۱ درصد جزئیات نشر و ۸/۲۹ درصد دارای توصیف مادی، ۹/۵۹ درصد دارای شرح یادداشت، ۹/۰ درصد عنوان به زبان دیگر و ۲/۱۹ درصد دارای فهرست مندرجات طبق قوانین انگلوامریکن می‌باشند. ۳/۲۴ درصد نام پدیدآورندگان و نام سازمان‌ها مستند شده است. ۹/۵۳ درصد از