اثر بخشی آموزش مهارتهای ارتباط مؤثر و جرأتمندی بر سازگاری اجتماعی دانشجویان- …

از نظر انسان‏گرایان، طبیعت انسان در اصل خوب و قابل احترام است و در صورتی که محیط به آنهااجازه بدهد به شکوفایی و برآوردن استعدادهای درونی گرایش دارد. راجرز، خودپنداره را در کانون شخصیت قرار می‏دهد. از طریق این مفهوم، شخص دنیای خصوصی خود را سازمان می‏دهد و در مورد آنچه که برای رشد خوب یا بد است تصمیم می‏گیرد و مطابق آنچه خود تصمیم می‏گیرد به سوی خودشکوفایی گام برمی‏دارد. راجرز می‏گوید: ارگانیزم فقط یک گرایش اساسی دارد که عبارت است از تحقق بخشیدن به خویشتن، نگهداری و تقویت آن و این تنها انگیزه‏ای است که من در تئوری خود مطرح می‏کنم. شاملو؛(۱۳۸۴).
راجرز معتقد است رفتار نتیجهی اداراک فرد است. فرد به طریقی که واقعیت را ادراک و توصیف می‏کند، نسبت به آن واکنش نشان می‏دهد و از طریق نگرش‏های مثبت و احترام آمیزی که توسط دیگران نسبت به فرد بروز داده می‏شود، احترام و توجه مثبت نسبت به خود به وجود می‏آید. پس از تشکیل توجه مثبت به خود در فرد، به جای این که او توجه و احترام را از دیگران بگیرد از خودش می‏گیرد. به وجود آمدن نگرش مثبت و احترام آمیز نسبت به خود در فرد، گام دیگری در جهت ایجاد یک شخصیت خودمختار و سازگار است. هر زمان که ادراک فرد از تجربهی خودش تحریف یا انکار شود، تا حدودی حالت ناهماهنگی میان خود و تجربیات فرد یا حالت ناسازگاری به وجود می‏آید و موجب پیدایش مکانیزم‏های دفاعی می‏شود. شفیع آبادی و ناصری؛(۱۳۸۱).
برطبق مدل‏های انسان گرایی، رشد شخصیتی تحریف شده به عنوان عامل عمده‏ای است که سلانت روان را تحت تأثیر قرار می‏دهد. در این مدل، تأکید روی انگیزه ی رشد در مقابل ایستایی، لازمه ی بودن و شکل‏گیری خود است. اگرشخصی از فرصت‎‏های رشد محروم شود، اضطراب، ناامیدی و ناکامی را تجربه خواهد کرد. تحریف طبیعت بشری به وسیلهی نیروهای محیطی نامطلوب به ناسازگاری منجر خواهد شد. کوهسالی؛(۱۳۸۵).
۳۲-۲- پیشینهی پژوهش در خارج از کشور
پژوهش گسترده‏ای روی دانشجویان دانشگاه انجام داد. او خواست ببیند آیا آموزش مهارتهای زندگی بر افسردگی، اضطراب و عزت نفس تأثیر دارد یا خیر؟ برای این منظور گروهی از دانشجویان را به صورت تصادفی انتخاب کرده و به مدت سه ماه مهارتهای زندگی و مهارت‏های بین فردی را به آنان آموزش داد. نتیجهی به دست آمده حاکی از این بود که پس از اتمام دورهی آموزشی، حالت‏های افسردگی در دانشجویان دیده نشد و حتی اضطراب آنان نیز کاهش پیدا کرد و نیز نگرش دانشجویان نسبت به خود و دیگران به کلی تغییرکرده و مثبت‏تر شده بود. یزدخواستی؛(۱۳۸۵)
واکرمن[۹۷]؛(۱۹۸۴) درپژوهشی بر روی ۱۸ نوجوان پسر و ۱۲ نوجوان دختر با میانگین سنی ۸۹/۱۲ سال که بر اساس مقیاس‏های جرات‏ورزی و اضطراب موقعیتی، فاقد جرات‏ورزی بودند و اضطراب اجتماعی در آنها بالا بود، آموزش جرات‏ورزی را در شش جلسه انجام داد. این دانش آموزان در مقایسه با گروه گواه، بلافاصله و نیز یک ماه بعد از درمان پیشرفت معنیداری نشان دادند. بهارلویی؛(۱۳۷۷).
دلاماتر و مک نامارا[۹۸] ؛(۱۹۸۵)در پژوهش خود نشان دادند که رفتارهای قاطعانه در روابط بین فردی و درون فردی زنان در موقعیت‏های بحران زا مؤثر است. براساس نتایج این تحقیق، افرادی که از جرات‏ورزی کمتری برخوردار بودند در تعاملات فرد با آزمایشگر اضطراب بیشتری داشتند.
درخصوص تأثیرآموزش جرات‏ورزی وهر و کافمن[۹۹]؛(۱۹۸۷) درپژوهشی، آموزش جرات‏ورزی را براضطراب اجتماعی، دراین پژوهش آموزشی جرات‏ورزی را بر روی گروهی از نوجوانان مضطرب آزمودند. نتایج این پژوهش افزایش عزت نفس و کاهش پرخاشگری و اضطراب را در نوجوانان نشان داد.
درپژوهشی که توسط هوتاکسو[۱۰۰] و همکارانش؛(۱۹۹۰)، صورت گرفت، اثرات غیر مستقیم محبوبیت گروهی و ادراک اثربخشی اجتماعی را به عنوان پیش بینی کننده ی عملکرد تحصیلی معرفی نمودند
ویچراسک[۱۰۱] ؛(۲۰۰۰)، نشان می‏دهدکه آموزش مهارتهای زندگی موجب ایجاد و افزایش عزت نفش می‏شود. عزت نفس نیز انعطاف پذیری در مقابل تغییرات را افزایش می‏دهد و نگرش‏های مثبت در جهت پیشرفت احساس خودکفایی را تقویت می‏کند.
بوتوین وکانتور[۱۰۲] ؛(۲۰۰۰)، در پژوهش‏ههای خود به این نتیجه رسیدند که برنامه آموزش مهارتهای زندگی در افزایش پذیرش اجتماعی، بهبود روابط، تصمیم‏ گیری مؤثر و حل تعارض مؤثر بود و همچنین این برنامه در پیشگیری از رفتارهای منفی و خطرآفرین مانند خشونت و رفتارهای جنسی ناسالم ثابت شده است.
جانسون و جانسون[۱۰۳]؛(۱۹۹۱)، نشان داد که بین دوستی‏های دوجانبه و پذیرش هم‏سالان با پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان دختر و پسر پایه‏های ششم و هشتم مدارس راهنمایی رابطه مثبت و معنیداری وجود دارد.
آلبرتین[۱۰۴] و همکاران؛(۲۰۰۱)،به نقل از گاطع زاده؛(۱۳۹۰)، درتحقیقی پیرامون تأثیرآموزش مهارتهای زندگی بر کارگران در آفریقای جنوبی، نتایج مثبتی در جنبه‏ه ای گوناگون به دست آوردند. مهمترین ویژگی گروه آزمایش مربوط به توانایی آنان در کنترل مسائل و مشکلات، انگیزش در مورد کار مثبت و فعال در جهت رسیدن به اهدافشان و بهبود زندگی خانوادگی می‏باشد. از تغییرات دیگر، تغییر مثبت در توانایی تصمیم‏ گیری و نگرش آنان از فرصت‏هایی که در زندگی دارند، نگرش مثبت نسبت به توانایی آنها در احساس مسئولیت فردی در محیط شغلی می‏باشد. همچنین نسبت به جنبه‏ه ای شناختی در روابطشان با دیگران بینش و آگاهی به دست آورند؛ میزان احترام به خود و اطمینان به خود در آنها افزایش یافت، به خودپنداره مثبت دست یافتند و در نهایت مسئولیت‏پذیری فردی، برنامه‏ ریزی برای آینده و توانایی تفکر انتقادی در آنها افزایش یافت.
برنشتاین[۱۰۵] و همکاران؛(۲۰۰۲)، به نقل از توزنده جانی؛(۱۳۹۰)، تأثیر ترکیب حل مسئله را با آموزش ارتباط در کاهش درماندگی زناشویی اثبات کرده‏اند.
پترسون[۱۰۶] و همکاران؛(۲۰۰۲)، روی گروهی از دانش‏آموزان و دانشجویان که از اضطراب بالا و کم جراتی رنج می‏بردند، نشان دادند که تأثیر آموزش جرات ورزی در گروه‏های آزمایشی نسبت به گروه‏های شاهد بیشتر بوده و سبب کاهش اضطراب و افزایش جرات ورزی شده است.
یونیسف[۱۰۷] ؛(۲۰۰۵)، طی بررسی‏های مختلف نشان داد که مهارتهای زندگی گروه وسیعی از مهارتهای اجتماعی و بین فردی افراد را بهبود می‏بخشد و به آنان کمک می‏کند تا تصمیماتشان را با آگاهی اتخاذ نموده وبه طور مؤثری ارتباط برقرار کنند، مهارتهای مقابله‏ای و مدیریت شخصی را در خود گسترش دهند و زندگی سالم و باروری داشته باشند.
هالفورد[۱۰۸] و همکاران؛(۲۰۰۲)، درپژوهش خود دریافتندکه آموزش ارتباط کاهش گسترده‏ای در مشکلات زناشویی و طلاق دارد.
اسمیت و شواتز[۱۰۹]؛(۲۰۰۵)، به نقل ازحاج امینی؛( ۱۳۸۷)، نشان دادندکه آموزش مهارتهای زندگی اثر معنیدار برتوانایی‏های رهبری و مدیریتی در سازمان دارد.
هارجی و همکاران؛(۱۹۹۵)، درپژوهشهای خود دریافتند که به کمک آموزش مهارتهای ارتباطی می‏توان پیشرفت تحصیلی دانش‏آموزان را افزایش داد.
وینزل[۱۱۰] و همکاران؛(۲۰۰۹)، درپژوهشی به بررسی تأثیر آموزش مهارتهای زندگی بر پیشگیری از سوء مصرف مواد و مشکلات تحصیلی پرداختند و نتیجه گرفتند که آموزش این مهارتها بر پیشگیری از سوء مصرف مواد و مشکلات تحصیلی دانش‏آموزان مؤثر است.
۳۳-۲- پیشینهی داخل کشور
یعقوبی؛(۱۳۷۷)، درپژوهش خود بر روی دانش‏آموزان مقطع متوسطه شهرستان تفرش نشان داده است که آموزش جرات‏ورزی از طریق ایفای نقش به صورت گروهی بر بهبود مهارتهای اجتماعی مؤثر است.
جوان شیخی؛(۱۳۸۰)، رابطه وضعیت فرهنگی- اجتماعی خانواده با میزان سازگاری اجتماعی دانشجویان خوابگاهی دانشگاه الزهرا بررسی و هدف اصلی را ارائه تصویری روشن از مشکلات اجتماعی دانشجویان در خوابگاه عنوان نموده است. در سطح اطمینان ۹۵%بین درآمد ، شغل والدین، محل سکونت خانواده، تحصیلات والدین و چگونگی شکل روابط خانوادگی با سازگاری اجتماعی دانشجویان خوابگاهی رابطه معنیداری وجود دارد.
غفاریان؛(۱۳۷۹)، دریک پژوهش آزمایشی، تأثیر مثبت آموزش جرات‏ورزی را بر پیشرفت تحصیلی، مهارتهای اجتماعی دختران دانش‏آموز مقاطع راهنمایی متوسطهی منطقه ی ۱۴ تهران گزارش کردند.
نیسی وشهنی ییلاق؛(۱۳۸۰)، نیز در یک پژوهش آزمایشی بر روی دانش‏آموزان پسر سال اول دبیرستان‏های شهرستان اهواز نشان داده ‏اند که آموزش جرات‏ورزی باعث ابراز وجود، عزت نفس، بهداشت روانی و کاهش اضطراب اجتماعی بود.
حسین چاری و فداکار؛(۱۳۸۴)، درپژوهش خود به بررسی و مقایسه ی مهارتهای ارتباطی در دانش‏آموزان دبیرستانی و دانشجویان دانشگاه پرداختند. نتایج نشان داد که دانشجویان از لحاظ سطح کلی مهارتهای ارتباطی در مقایسه با دانش‏آموزان نمرات بالاتری کسب کردند، لیکن تفاوت دو گروه در خرده مهارت ارتباطی به جر در یک مهارت معنیدار نبود. همچنین، دختران در مقایسه با پسران از لحاظ سطح کلی مهارتهای ارتباطی نمرات بالاتری کسب کردند، به جز در دو خرده آزمون مربوط به مهارت در تنظیم عواطف و قاطعیت در ارتباط، درسایر خرده آزمون‏ها نمرات آنهااز پسران بیشتر بود.
محمودی راد و همکاران؛(۱۳۸۶)، به بررسی نقش آموزش مهارت‏های ارتباطی و حل مسئلهی اجتماعی بر عزت نفس دانش‏آموزان مقطع سوم دبستان پرداختند. یافته‏ها بیانگر تأثیر مثبت آموزش مهارتهای ارتباطی و حل مسئلهی اجتماعی براعتماد به نفس و هوشبهر بود.
صبحی قراملکی و همکاران؛(۲۰۱۰)، تأثیر آموزش مهارتهای زندگی را بر افزایش سلامت روان و عزت نفس دانش‏آموزان مورد بررسی قرار دادند. نمونه پژوهش شامل۴۰ دانش‏آموز بود که طی۸ هفته مورد آموزش قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد که آموزش مهارتهای زندگی باعث افزایش سلامت روان و کاهش استرس و اضطراب دانش‏آموزان می‏شود.
مهدوی حاجی و همکاران؛(۱۳۹۱)، تأثیر آموزش مهارتهای زندگی را بر شادی، کیفیت زندگی و تنظیم هیجانی دانشجویان دانشگاه تربیت معلم تهران مورد بررسی قرار دادند. نتایج نشان داد که آموزش مهارتهای زندگی باعث افزایش شادی، کیفیت زندگی و تنظیم هیجانی گروه آزمایش در مقایسه با گروه گواه می‏شود.
اسماعیلی نسب و همکاران؛(۱۳۹۱)، اثربخشی آموزش مهارتهای زندگی را بر افزایش عزت نفس دانش‏آموزان دبیرستانی شهرستان کرج مورد بررسی قرار دادند. روش پژوهش نیمه تجربی بود و شامل ۸۰ دانشآموز در دوگروه۴۰ نفری گمارده شدند. نتایج نشان دهندهی تأثیرآموزش مهارتهای زندگی بر عزت نفس دانش‏آموزان بود.
۳۴-۲- چارچوب نظری:
ازمیان نظریات مطرح شده و با توجه به یافته های پژوهشگران در زمینه سازگاری فردی و اجتماعی مهارتهای ارتباط مؤثر وجرأتمندی در قشر جوان و بخصوص در دانشجویان پژوهشگرمطالعات خود بر محور نظریه سالیوان و یادگیری اجتماعی بندورا مطرح می گردد. در نظریهی سالیوان شخصیت انسان بوسیلهی نیروهای اجتماعی و روابط بین فردی شکل میگیرد. حال این انسان شکل گرفته در یک جامعه بهنجار که تابع نظم و قانون می باشد و یا به عبارتی در یک جامعه سالم، سازگاریهای فردی و اجتماعی را که ضرورت یک زندگی انسانی است، کسب و تقویت میکند اما با قرار گرفتن در یک جامعه نابهنجار و آشفته معضلاتی را در برابرخود می بیند که برای مقابله با آن نیاز به کسب فنون و آموزشهای سازگارانه را در خود حس می کند تا قادر باشد هم شخصیت و موجودیت خود را حفظ و هم با محیط اطراف خود و دیگر افراد طوری رفتار نماید که از بودن خود رضایت و برای آنچه که میخواهد باشد، تلاش نماید. و نظریهی یادگیری اجتماعی بندورا در این نظریه یادگیری فرایندی فعال و مبتنی بر تجربه است و به همین جهت کودکان و نوجوانان و جوانان در جریان یادگیری و آموزش، فعالانه به امر یادگیری مهارتهای زندگی، می پردازند. بنابراین در این آموزش از روش هایی که شرکت فعال دانشجویان را در امر آموزش تسهیل می بخشد، استفاده میشود. این شیوه عبارت است از:۱- تشکیل گروه های کوچک یا گروه های دوتایی۲- بارش فکری۳– ایفای نقش۴- بحث و مناظره
همچنین نظریهی آدلر،(رویکرد روانی- اجتماعی) فرد برخورداراز سلامت روانی را فردی می داند که توان و شهامت با جرات عمل کردن را برای نیل به اهدافش دارد. روابط اجتماعی سازنده و مثبتی با دیگران دارد. اهداف مشخصی در زندگی دارد و کنترل داشتن بر عواطف و احساسات و تحقق نفس را دارد. بالازاده؛(۱۳۸۸)
لذا چارچوب نظری این پژوهش آمیزهای از نظریه های ذکر شده می باشد، که آموزش مهارتهای ارتباط مؤثر و جرأتمندی را زیر بنایی برای تغییر نگرش و رفتار، در صورت لزوم تغییر نقش محول شده و ایجاد سازگاری اجتماعی و نه سازش در دانشجویان می داند.
۳۵-۲- مدل نظری: براساس نظریهی یادگیری اجتماعی بندورا
آموزش مهارتهای زندگی
سلامت روانی
آمادگی رفتاری
رفتار سالم و مفید اجتماعی و سازگاری اجتماعی
شکل شماره ۵: مدل نظری تأثیر نحوهی آموزش مهارتهای زندگی(ارتباط مؤثر و جرأتمندی)
با این مدل نشان داده میشود که چگونه آموزش مهارتهای زندگی(ارتباط مؤثر و جرأتمندی) با ارتقای بهداشت روانی و ارتقای آمادگی رفتاری فرد را به رفتاری سالم و اجتماعی مجهز می کند.
مفهوم آمادگی رفتاری به سه عامل۱- توانایی های روانی و اجتماعی فرد که با یادگیری و تمرین ایجاد می گردد۲- احساس کفایت و کارآمدی فرد در زمینه مهارتها۳- قصد و تمایل فرد به اجرای مهارتها فرد برای دست یافتن به رفتارهای سالم بهداشتی و پیشگیری و سازگاری. نوری قاسم آبادی،محمد خانی؛(۱۳۷۹)
۳۶-۲- سئوالهای تحقیق
تأثیرآموزش مهارتهای ارتباط مؤثر و جرأتمندی برسازگاری اجتماعی دانشجویان چگونه است؟

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.