اعتبارات اسنادی تضمینی، ضمانت نامه بانکی، تعهدات قراردادی

 

ضمانت نامه ها اقسام گوناگونی دارند که در این کلیات اشاره به آنها ضروری است.
۲-۷-۱٫از نظر حقوقی
از حیث قالب حقوقی یا به تعبیر فلسفی، علت مادی، ضمانت نامه بر دو قسم است:
الف ـ ضمانت نامه بانکی به معنای اخص، که وسیله تضمین تعهدات قراردادی طرفین بوده و صدور آن یکی از عملیات مرسوم بانکی در قالب ویژه خود است. در تعریف آن گفته شده است: نوعی از تضمین قراردادی است که یک طرف قرارداد را در برابر زیان ناشی از ناتوانی یا خودداری طرف دیگر پیمان حمایت می کند و معمولاً در طرح های ساختمانی دولتی به کار می رود.
تعریف کامل تر آن نیز چنین است: «ضمانت نامه مستقل، تعهد پرداخت مبلغ معینی وجه نقد است که راجع به یک قرارداد پایه و به عنوان تضمین اجرای آن، پذیرفته شود.
این ضمانت نامه یک تعهد مستقل از قرارداد موضوع تضمین بوده و دارای این ویژگی است که ایرادات مربوط به قرارداد پایه، نسبت به آن قابل استناد نیست.»
بدین سان ضمانت نامه بانکی تعهدی است از سوی بانک مبنی بر پرداخت وجه معینی به ذینفع که متعهدله قرارداد اصلی است، به منظور اجتناب از خطری که او را تهدید می کند که غالباً عدم اجرای قرارداد پایه است.
ب ـ اعتبار اسنادی تضمینی، که خود گونه ای از اعتبارات اسنادی است که به موجب آن بانک گشاینده اعتبار به درخواست مشتری خود، مکلّف و متعهد می شود تا مبلغی را مطابق شرایط اعتبار به ذینفع بپردازد. این گونه اعتبارات تابع مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی هستند (ماده ۱ مقررات متحدالشکل اعتبارات اسنادی U.C.P) لیکن از جهت کاربرد و شرایط پرداخت با دیگر اعتبارات تفاوت دارند. سایر اعتبارات اسنادیف وسیله پرداخت و انجام تعهد به شمار می آیند و بانک باید پس از ارائه اسناد از سوی ذینفع و بررسی آنها، مبلغ اعتبار را بپردازد. ولی اعتبار تضمینی زمانی به کار می رود که تعهد انجام نمی گیرد و مطالبه آن اصولاً مستلزم ارائه اسناد نیست. در واقع، این قسم اعتبار جانشین ضمانت نامه بانکی در روابط تجاری بین المللی و همچنین در کشورهایی که بانکها قانوناً از صدرو ضمانت نامه منع شده اند، است(غمامی،۱۳۷۸).
۲-۷-۲٫از نظر هدف پرداخت
ضمانت نامه را به اعتبار هدف پرداخت یا علت غایی می توان بر سه قسم تقسیم کرد:
الف ـ ضمانت نامه حسن انجام کار، که برای تأمین اجرای متعارف و صحیح مفاد قرارداد پایه صادر می شود و در واقع ابزار جبران خسارت ناشی از عدم انجام کامل تعهد است.
ب ـ ضمانت نامه استرداد پیش پرداخت، ضمانت نامه ای است برای تضمین استرداد مبلغ پیش پرداخت قرارداد پایه در صورت فسخ یا بطلان آن.
ج ـ ضمانت نامه شرکت در مناقصه یا مزایده، ضمانت نامه ای است برای پایبندی شرکت کننده در مناقصه یا مزایده به پیشنهاد خود که پیشتر در ضمن مثال توضیح داده شد.
۲-۷-۳٫شرایط پرداخت
ضمانت نامه را با ملاحظه شرایط پرداخت آن می توان به دو گونه تقسیم کرد:
الف ـ ضمانت نامه مطلق یا عندالمطالبه : طبیعت ضمانت نامه های بانکی ایجاب می کند که پرداخت آن به هیچ شرطی مقید نگردد و بانک به صرف تقاضای ذینفع مبلغ آن را بپردازد، در این صورت ضمانت نامه را مطلق یا عندالمطالبه می نامند زیرا به محض اولین مطالبه، بانک مکلف به پرداخت است.
ب ـ ضمانت نامه مشروط: پرداخت مبلغ این گونه ضمانت نامه ها معمولاً منوط به ارائه یک سند، مانند حکم یا قرار دادگاه به نفع ذینفع یا گواهی یک شخص ثالث مبنی بر استحقاق ذینفع و یا حتی گواهی کتبی خود او دائر بر خطای متعهد اصلی یا پیمانکار است. اعتبارات اسنادی تضمینی علی العمومی این گونه هستند. البته در چنین ضمانت نامه هایی، اصلی جاری است به نام اصل رعایت دقیق و مو به موی شرایط ضمانت نامه. با این توضیح که هر گونه شرط یا مدرکی که ارائه آن در ضمانت نامه پیش بینی شده است باید جزئیات آن به روشنی در متن ضمانت نامه تصریح گردد و بانک نیز بایستی در مقایسه مدارک ارائه شده با شرایط، انطباقی دقیق انجام دهد(غمامی،۱۳۷۸).
۲-۷-۴٫از نظر تعداد ضامن ها
ضمانت نامه ها از حیث تعداد ضامن ها بر دو گونه هستند:
الف ـ ضمانت نامه منفرد یا مستقیم: ضمانت نامه ای است که با توجه به آنچه تاکنون گفته شد از سوی یک بانک صادر می شود و متعهد پرداخت آن، یعنی بانک، واحد است.