امر به معروف و نهی از منکر، شاخصه های فرهنگ سازمانی، معروف و نهی از منکر

 

فرهنگ برای جامعه انسانی همان حکمی را دارد که شخصیت برای فرد، لذا فرهنگ آموختنی است، قابل انتقال است، فرهنگ ماهیتی اجتماعی دارد، فرهنگ تحول پذیر است، فرهنگ جذب کننده و طرد کننده است، فرهنگ قابلیت ارتقا و انحطاط دارد (علی احمدی، ۱۳۸۲: ۴).
اگر فرهنگ جامعه ای عادات و رفتارهای افراد جامعه را به گونه ای شکل دهد که آنها محرک، پویا، زنده و فعال باشند، فرهنگی زاینده است، اثرگذار است و در مقابل فرهنگ های بیگانه برمی خیزد و فرهنگی است مهاجم و به مرور ، جوامع هم جوار خصوصا جوامعی که در ریشه اعتقادی خود با فرهنگ مزبورمشترکاتی دارند، آن را الگوی خود قرار می دهند.چنین فرهنگی را ” فرهنگ قوی و اثرگذار ” می نامند.
اگر فرهنگ جامعه ای سستی، رخوت، تفرقه، بی بندو باری و بی تعهدی را به مردم الغا کند فرهنگی است ضعیف و درمقابل یک فرهنگ قوی توان مقابله نداشته و فرهنگ بیگانه آن را تحت تاثیر قرار خواهد داد، چنین فرهنگی را فرهنگ ضعیف می نامند( علی احمدی،۱۳۸۲: ۵).
فرهنگ سازمانی عبارت است از مجموعه باورها، انتظارات و ارزش های یادگرفته شده و تسهیم شده و مورد قبول اعضای یک شرکت که از یک نسل کارکنان به نسل دیگر منتقل می شود. فرهنگ سازمانی منعکس کننده و نشان دهنده ارزش های بنیانگذاران و ماموریت یک سازمان یا شرکت است. در واقع فرهنگ سازمانی به آن سازمان هویت می دهد: ” فرهنگ سازمانی عبارت است از آنچه که هستیم، آنچه که انجام می دهیم و آنچه که برایش تلاش می کنیم” ( علی احمدی،۱۳۸۲: ۱۳).
فرهنگ سازمانی دو مشخصه اصلی دارد، شدت و یکپارچگی. شدت (یا عمق) فرهنگی درجه یا میزان پذیرش و تعهد کارکنان یک واحد است نسبت به هنجارها، ارزش ها یا محتوای فرهنگی دیگری که با آن عجین شده است. سازمان هایی که هنجارهای قوی دارند، ارزشی خاص را تبلیغ می کنند، فرهنگ های غنی دارند، درحالیکه شرکت های تازه تاسیس فرهنگ های ضعیف دارند. در شرکتی که فرهنگ سازمانی اش قوی و شدید است، کارکنان از ثبات در رفتار برخوردارند، یعنی بیشتر اوقات به طور یکسان رفتار می کنند. یکپارچگی فرهنگی (گستره فرهنگی) درجه ای است که تاآن حدود درجه، تمام اعضای یک سازمان در یک فرهنگ مشترک سهیم می باشند. سازمان هایی که فرهنگ غالب و گسترده ای دارند، مثل واحدهای نظامی، معمولا سلسله مراتبی کنترل می شوند و به شکل متمرکز اداره می شوند، ضمن آنکه از فرهنگ بسیار منسجمی برخورداند. کلیه کارکنان باید به ارزش ها و هنجارهای فرهنگی یکسانی احترام بگذارند و به آنها عمل کنند. در مقابل در شرکتی که دارای واحدهای مختلف و متنوع است یا کار توسط واحدهای مختلفی انجام می شود، پاره فرهنگ های قوی تشکیل می شود و فرهنگ سازمانی کل شرکت ضعیف می باشد(اعرابی، ۱۳۸۱: ۱۰۶).
فرهنگ سازمانی چند کار مهم را در یک سازمان انجام می دهد:
باعث افزایش تعهد کارکنان نسبت به سازمان می شود.
باعث افزایش ثبات سازمان به عنوان یک نهاد اجتماعی می شود.
به عنوان مرجع و الگویی استفاده می شود که کارکنان از آن برای درک رفتار مناسب استفاده می کنند، ضمن اینکه باعث می شود آنها به محل کار خود، بیش از یک سازمان بنگرند.
فرهنگ سازمانی، رفتار کارکنان را در سازمان و شرکت شکل می دهد. از آنجا که فرهنگ سازمانی، تاثیری بسزا بر رفتار مدیران تمام سطوح سازمان نیز می گذارد، آنها با قدرت می توانند توانایی یک شرکت را در تغییر جهت گیری استراتژیکش تحت تاثیر قرار دهند. یک فرهنگ قوی نه تنها موجب افزایش طول عمر سازمان می شود، بلکه زمینه را برای کسب مزیت رقابتی فراهم می سازد. تا وقتی که فرهنگ یک شرکت قوی و قدرتمند باشد، رقبای آن شرکت نخواهند توانست از شایستگی های اصلی اش تقلید و آنها را تکثیر کنند.
اگر هر تغییری که در ماموریت، اهداف، استراتژی ها یا سیاست های سازمان روی می دهد با فرهنگ پذیرفته شده آن سازمان، تعارض داشته باشد، ناکام خواهد ماند. اگر کارکنان شرکت بخواهند با هر تغییر ریشه ای در فلسفه شرکت مبارزه کنند یا در مقابل آن مقاوت کنند، ممکن است مدیران به زور متوسل شوند یا استعفا بدهند. فرهنگ سازمانی مثل ساختار می تواند با یک استراتژی جدید سازگار شود، و در واقع یک نقطه قوت داخلی است. البته اگر نتوان فرهنگ یک شرکت را با استراتژی پیشنهادی تطبیق داد، آن فرهنگ یک تهدید جدی خواهد بود (اعرابی، ۱۳۸۱: ۱۰۷).
۲-۱-۳-۳-۳- شاخصه های فرهنگ سازمانی
روش ها، روابط اجتماعی و هر یک از الگوهای رفتاری که به عنوان کلیشه برای افراد سازمان نمود پیداکرده و کلیه مظاهر و نمادهای مشترک در یک سازمان، شاخصه های فرهنگ سازمانی است و جمع و کلیت شاخصه های آن سازمان را فرهنگ سازمانی می نامند. این شاخصه ها ممکن است به طور خوداگاه توسط مدیران عالی ایجاد یا تقویت شده باشد و یا ممکن است به طور ناخوداگاه ایجاد شده و سپس توسط مدیران عالی حمایت شود. شاخصه ها را ” خرده فرهنگ ” هم می گویند. بعضی از شاخصه های فرهنگ سازمانی در یک جامعه اسلامی که بر اساس ارزش های اسلامی شکل گرفته عبارتند از:
حاکمیت امر به معروف و نهی از منکر
اقامه نماز جماعت
وفای به عهد
صداقت و راستگوئی
توکل به خداوند
اخلاص در عمل