انواع خدمات بانکی، سپرده های دیداری، مطالبات غیرجاری

 

عدم مصرف تسهیلات درجای خود
تسهیلات دریافتی از سیستم بانکی برای مقاصد تعریف شده می‌باشد و دریافت کننده‌ی تسهیلات ملزم به مصرف تسهیلات در محلی است که برای آن تسهیلات دریافت نموده است. حال در مواردی مشتری برای سودآوری بیش‌تر، تسهیلات دریافتی را در محل‌های دیگری به مصرف می‌رساند که به دلیل ریسک بالاتر متحمل زیان شده و در نتیجه قادر به بازپرداخت تسهیلات بانک نمی‌گردد البته بانک‌ها تسهیلات مشارکتی را به صورت مرحله‌ای و با ملاحظه ‌ی پیشرفت کار و سایر تسهیلات را در قبا ل اسنادی که حکایت از مصرف صحیح تسهیلات داشته باشد، پرداخت می‌نمایند اما در مواردی مشتری با ترفندهایی منابع اخذ شده را به مصارف دیگری اختصاص می‌دهد.
عدم وجود وثایق وتضامین کافی
در مواردی به دلایل متعدد از جمله فشارهای سیاسی و یا فساد اداری، تسهیلاتی بدون اخذ وثایق و یا تضامین لازم پرداخت شده است که وصول آن اکنون با مشکل مواجه شده است.
مشکلات وصول
مشکلات متعدد قانونی و حقوقی در وصول مطالبات غیرجاری بانک‌ها وجود دارد که پروسه‌ی وصول را طولانی می کند. این امر از یک سو باعث انباشته شدن حجم مطالبات غیرجاری شده و از طرف دیگر مشتریان بد حساب را تشویق به عدم بازپرداخت می کند. به طور قطع دلایل ایجاد مطالبات به موارد فوق خلاصه نمی‌شود و دلایل متعدد دیگری نیز وجود دارد اما عمده ‌ترین دلایل ایجاد را می‌توان در موارد فوق جست‌ و جو نمود. نظام بانکی و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تمهیداتی برای جلوگیری از مطالبات غیرجاری به دلایل ذکرشده اندیشیده اند و امروزه دیگر همه‌ی موارد فوق نمی‌تواند دلیلی برای ایجاد مطالبات غیرجاری جدید باشد اما هنوز ضعف‌هایی وجود دارد که ممکن است برخی از دلایل ذکرشده ، هم‌چنان در آینده نیز از دلایل ایجاد مطالبات غیرجاری باشند (تجلی، ۱۳۹۳).
۲-۶ انواع خدمات بانکی
بانک ها به مشتریان خود خدماتی را عرضه می کنند که این خدمات می تواند بر بخش اقتصاد کلان تاثیر گذار باشد. بانک ها خدماتی اعم از سپرده های ریالی و ارزی، تسهیلات (شامل مشارکت مدنی، مضاربه، جعاله، ضمانت نامه ها، تسهیلات ساختمانی و مسکن و تسهیلات گردشگری و غیره) و خدمات ارزی شامل خرید و فروش ارز را ارائه می دهند. در ادامه این نوع خدمات را تشریح می شود.
۲-۶-۱ سپرده های بانکی
منظور از سپرده بانکی، سپرده نقدی است که نزد بانکها ودیعه می‏گذارند و بانک ها نیز متعهد می‏شوند که هنگام درخواست مشتری یا بر اساس شروط معیّنی معادل آن را برگردانند. بانک و بانکداری در زمینه سپرده ها نقش اصلی را ایفا میکند. سپرده از مفاهیم مهم در بانکداری است و به مجموع اسکناس و مسکوک که افراد به بانک می سپارند، گفته میشود .این سپرده ها در نزد بانکها هیچگاه صورت اسکناس ندارد. هر چند که سپرده مهمترین پول در سیستم بانکی است ولی از دیدگاه یک بانک سپرده مشتریان او به هیچ وجه پول محسوب نمیشود (تقوی، ۱۳۸۳).هنگامی که بانکها در قرض دادن منابع مالی خود تحت نظارت و کنترل باشند، تمایل چندانی به جذب سپرده بیشتر ندارند. (بروکس؛ جیروند، ۱۳۸۵). سپرده ای که دارایی مشتریان بانک محسوب میشود نمیتواند در همان زمان بخشی از دارایی بانک نیز محسوب گردد، این سپرده دارایی شخص و بدهی بانک محسوب میشود. ولی وامی که بانک به اشخاص می پردازد بدهی اشخاص و دارایی بانک محسوب می شود. اگر بانک این وام را با چک به شخص پرداخت نماید او میتواند به دو صورت عمل نماید:
چک دریافتی را به حساب خود در همان بانک یا بانک دیگری واریز نماید.
چک را نقد نموده و مقداری اسکناس و مسکوک از بانک خارج و وارد جریان نماید .
اگر مبلغ وام به ‌وسیله چک از حساب وام گیرنده به حساب شخص دیگری در همان بانک واریز شود، تغییری در وضع کلی سپرده های بانک اتفاق نمی افتد، از نظر بانک حساب سپرده یک مشتری کاهش و در همان لحظه حساب سپرده مشتری دیگر افزایش می یابد. اگر مبلغ وام به ‌وسیله چک از بانک خارج شود و به بانک دیگری واریز شود در سیستم بانکی ، ذخیره وام‌دهنده کاهش و بانک گیرنده افزایش می یابد (پژوهان، ۱۳۸۱).
بانکها سه نوع سپرده نزد خود نگهداری می کنند:
سپرده دیداری (جاری)؛ سپرده دیداری یا جاری به سپرده ای گفته میشود که بانک متعهد می شود به محض تقاضای صاحب آن، وجه سپرده شده را مسترد دارد. ویژگی عمده سپرده دیداری این است که نیاز به مراجعه مستقیم صاحب سپرده نیست بلکه وی میتواند به ‌وسیله حواله (چک) وجه مورد نظر را به دیگری منتقل کند و به همین جهت این نوع سپرده از اقلام حجم پول جامعه به حساب می آید (موسویان، ۱۳۸۱).
چک نسبت به اسکناس وسیله مبادله مطمئن‌تری است زیرا اسکناس باید با تمام حجم خود مورد حمل و نقل قرار گیرد درحالی‌که چک از این مسئله فارغ است (دیولیو ، ۱۳۷۴، ترجمه: مولایی). سپرده های دیداری معمولاً جنبه موقتی داشته و غالباً برای تسهیل در مبادلات بازرگانی داخلی یا خارجی مورد استفاده قرار میگیرد. بانکها به این نوع سپرده بهره ای پرداخت نمی کنند، لذا جز ارزان ترین منابع مالی به حساب می آیند. به این جهت بانکها با ارائه خدمات حساب جاری (به صورت مجانی) و گسترش شعب بانکی، سعی در جذب هر چه بیشتر این نوع سپرده ها دارند.
سپرده غیردیداری(پس انداز)؛ سپرده پس انداز به سپرده ای گفته میشود که بر اساس توافق بین بانک ومشتری در اختیار بانک قرار گرفته و عندالمطالبه به وی برگردانده میشود. این سپرده ها قابلیت نقل
و انتقال به شخص ثالث را
نداشته و استفاده از آن فقط به وسیله صاحب سپرده امکان پذیر است و به همین جهت نسبت به سپرده دیداری از درجه نقدینگی پائین تری برخوردارند و جز حجم پول به حساب نمی آیند. این نوع سپرده ها عموماً از طرف اشخاص حقیقی و خانواده ها ، به طور موقت و با هدف نگهداری پول برای هزینه های احتیاطی یا خرید کالای بادوام تشکیل می گردند. بانکها برای تشویق مردم به این نوع حسابها بهره می پردازند. هر چند نرخ آن نسبت به نرخ بهره حسابهای مدت دار و نرخ بهره وام و اعتبارات بسیار اندک است.
سپرده مدت دار؛ سپرده ثابت یا مدت دار وجوهی است که اشخاص یا موسسات حقوقی با انگیزه کسب درآمد به بانک می پردازند و در حقیقت این سپرده گذاری، قراردادی است بین بانک و مشتری که بر اساس آن مشتری مبلغ معینی وجه نقد را برای مدت زمان معین به بانک می سپارند و بانک متعهد می شود در سررسید معین، اصل و بهره سپرده را به مشتری مسترد دارد. بهره این نوع سپرده نسبت به سپرده پس­انداز بیشتر است، لیکن مشتری زمانی آن را دریافت می کند که تا مهلت مقرر سپرده اش را در بانک نگه داری نماید. سپرده ثابت در مقایسه با سپرده های دیداری و پس انداز، هزینه بالایی را برای بانکها در بردارند؛ لیکن به جهت باثبات بودن آنها، بانکها میتوانند بعد از کسر ذخیره قانونی و با برنامه ریزی، آنها را به صورت وام و اعتبار در اختیار متقاضیان قرار داده و بهره دریافت کنند. بر خلاف سپرده های پس انداز و دیداری که چنین ثباتی نداشته و بانکها در حد محدودی میتوانند از آنها استفاده کنند. سپرده های مدت دار خود به سپرده های کوتاه مدت (یک ساله)، میان مدت (دو یا سه ساله) و بلندمدت (پنج ساله) تقسیم میشوند و نرخ بهره آنها متفاوت است. البته هرچند مدت بیشتر باشد، نرخ بهره سالانه بیشتری به آن تعلق میگیرد. یکی از شاخصهای مهم کارایی در بانکهای تجاری، نرخ بهره پرداختی به سپرده پس انداز و مدت دار می باشد. دومین معیار برای ارزیابی کارایی بانکها، رشد سپرده های بانکی است. فعال بودن بانکها در جذب هرچه بیشتر پس اندازهای کوچک و بزرگ، کوتاه مدت وبلند مدت مردم نقش مهمی در توسعه اقتصادی جوامع دارد و انتظار می رود که یک نظام بانکی به طور پیوسته با رشد مثبت و قابل توجه سپرده ها مواجه باشد. علاوه بر نرخ سود سپرده ها که نقش اصلی در استقبال مردم از سپرده گذاری دارد، عوامل دیگری همچون تطابق عملیات بانکی با ارزشها و اعتقادات پذیرفته شده مردم، اعتماد و اطمینان به عملکرد بانکها، سرعت عمل بانکها در ماموریتهای محوله و برخورد شایسته با مشتریان تاثیر زیادی در جذب سپرده مشتریان دارد (موسویان، ۱۳۸۱).