اهمیت بازارهای مالی، بازار اوراق بهادار، بورس اوراق بهادار

 

۲-۳ اهمیت بازارهای مالی
شرکتهای بازرگانی برای تامین مالی فعالیتهای خود به حجم بالایی از سرمایه نیاز دارند. این شرکتها برای اینکه بتوانند رشد کنند نیازمند سرمایه گذاری بالایی هستند. واضح است که تامین این میزان سرمایه در زمان محدودی میسر نیست و بایستی از جای دیگری تامین مالی شود. دولتها نیز به منظور ارائه بهتر خدمات و کالاها به مردم، نیازمند این هستند که حجم بالایی پول وام بگیرند. بازارهای مالی این امکان را برای شرکتها و دولتها فراهم می‌سازند که آنها بتوانند از طریق فروش اوراق بهادار نیازهای خود را برطرف سازند. سرمایه‌گذاران نیز از طریق خرید این اوراق بهادار، بازده و رفاه خود را افزایش می‌دهند(تهرانی و دیگران، ۱۳۸۲).این بازارها به دو گروه زیر تقسیم می‌شوند:
الف-بازاهای پول
ب-بازارهای سرمایه
بازارهای پول، سرمایه گذاری های کوتاه مدت و بازار سرمایه، سرمایه گذاری های بلند مدت را در بر می‌گیرند. در اینجا بیشتر موضوع بحث بازار سرمایه است:
بازار سرمایه:
بازار سرمایه شامل آن دسته از اوراق بهاداری است که موعد سررسید آنها بیشتر از یکسال است.به خاطر طولانی بودن موعد سررسید و ماهیت اوراق بهادار بازار سرمایه، میزان ریسک در این بازارها بیشتر از بازار پول است(تهرانی و دیگران، ۱۳۸۲). مهمترین رکن بازار سرمایه، بورس اوراق بهادار است و مهمترین کارکرد آن، ایجاد زمینه برای تامین مالی سرمایه پذیران می‌باشد.
بازار سرمایه از مجموع بازارهای زیر تشکیل شده است(راعی و تلنگی، ۱۳۸۳):
بازارهای اولیه، بازارهای ثانویه و فرابورس
بازار اولیه
در این بازار اوراق بهادار شرکتها، برای اولین بار صادر شده و در معرض مبادله قرار می‌گیرد. به عبارتی، اوراقی که در این بازار عرضه می‌شود تماماً دست اول بوده و مستقیماً از خود شرکت ناشر یا نماینده فروش آن خریداری می‌شود.
بازار ثانویه
بازار ثانویه شامل خریداران و فروشندگان سهام و دیگر اوراق بهاداری است که قبلا انتشار یافته است. برای مثال اگر فردی بخواهد سهم یا ورقه قرضه ای را که پیشتر توسط ناشر آن به دیگر خریداران عرضه شده است خریداری نماید باید به بازار ثانویه مراجعه کند.
بورس اوراق بهادار مهمترین نهاد بازار ثانویه برای معاملات اوراق بهادار است. بازار ثانویه مکانی است که سهام پیشتر منتشرشده، مورد خرید و فروش قرار می‌گیرد. اوراق عرضه شده در این بازار از نوع دست دوم یا دست چندم است.
تفاوت بازار ثانویه با بازار اولیه در این است که در بازار اولیه عرضه کننده، سهام را مستقیما به سرمایه گذار می‌فروشد(شهر آبادی و بشیری، ۱۳۸۹).
۲-۴ مفهوم بازار کارا
بازار کارا، بازاری است که در آن اطلاعات موجود بلافاصله بر قیمت اوراق بهادار تاثیر می‌گذارد.مفهوم بازار کارا بر این فرض استوار است که سرمایه‌گذاران در تصمیمات خرید و فروش خود، تمامی اطلاعات مربوط را در قیمت سهام لحاظ خواهند کرد.بنابراین، قیمت فعلی سهام شامل تمامی اطلاعات شناخته شده اعم از اطلاعات گذشته (مانند سود مربوط به فصل یا سال گذشته)؛ و اطلاعات فعلی است. اطلاعات فعلی می‌تواند شامل اطلاعاتی باشد که اعلام شده ولی هنوز اعمال نشده است (مانند خبر تجزیه سهام). به علاوه، اطلاعاتی که از نظر منطقی استنباط شده است نیز در قیمت ها منعکس می‌شود. برای مثال، اگر بسیاری از سرمایه گذاران بر این عقیده باشند که نرخ بهره به زودی کاهش خواهد یافت، این تصور، قیمت ها را قبل از آنکه واقعا این چنین موردی اتفاق بیفتد تحت تاثیر قرار خواهد داد.
مفهوم بازار کارا به این معنی است که اطلاعات به محض آشکار شدن سریعا بر قیمت ها تاثیر می گذارند(تهرانی و دیگران، ۱۳۸۲).
چند دهه است که توجه استادان دانشگاه ها در رشته‌های مالی و اقتصاد، متوجه کارایی بازار سرمایه در کشورهای مختلف شده است؛ چرا که در صورت کارا بودن بازار سرمایه، هم قیمت اوراق بهادار بطور عادلانه تعیین می‌شود و هم تخصیص سرمایه که یکی از مهمترین عوامل توسعه اقتصادی است به صورت مطلوب و بهینه ای انجام می‌گیرد. اساساً سه نوع مفهوم کارایی بازار داریم، کارایی بازار در تخصیص منابع و سرمایه که در این نوع کارایی، منابع و سرمایه محدود جامعه به بهترین مصارف تخصیص می‌یابد و بازار سرمایه را به سمت طرحهای سرمایه گذاری سوق می‌دهد که بیشترین بازدهی را دارند.کارایی عملیاتی به این مطلب اشاره دارد که نقل و انتقال سرمایه با چه هزینه و سهولتی انجام می‌شود. هر چه هزینه نقل و انتقال سرمایه کمتر و سرعت آن بشتر باشد، کارایی عملیاتی بازار بیشتر است. اما زمانی بازار از نظر اطلاعاتی دارای کارایی است که قیمت اوراق بهادار، منعکس کننده اطلاعات توزیع شده درمورد آن اوراق باشد. پس وجود اطلاعات کافی در بازار و انعکاس به موقع و سریع اطلاعات در قیمت اوراق بهادار، ارتباط تنگاتنگی با کارایی اطلاعاتی بازار دارد(فرانکفورتر و ایتون، ۱۹۹۶).
کارایی اطلاعاتی به دوجنبه مهم در تعیین قیمتها توجه خاصی دارد و این دوجنبه عبارتند از: سرعت و کیفیت قیمتها(فدائی نژاد، ۱۳۷۳). وجود اطلاعات کافی در بازار و انعکاس به موقع و سریع آن بر قیمت اوراق بهادار، ارتباط تنگاتنگی با کارایی بازار دارد. در بازار کارا، اطلاعاتی که در بازار پخش می‌شود به سرعت بر قیمت تاثیر می‌گذارد. در چنین بازاری قیمت اوراق بهادار به ارزش ذاتی آن نزدیک است.