بازار اولیه و ثانویه اوراق بهادار، بازار ثانویه اوراق بهادار، بازار اوراق بهادار

 

بازار مالی
بازار پول و سرمایه که مجموعاً آنها را با عنوان بازارهای مالی میشناسند و ارتباط بین این دو بازار جهت توسعه بازار سرمایه و به ویژه بازار بورس اوراق بهادار به عنوان یک بازار متشکل سرمایه مدنظر میباشد. در اقتصاد همواره افرادی هستند که دارای پسانداز هستند و نمیتوانند پساندازهای خود را به کار گیرند و گروهی دیگر از افراد هستند که نیاز به پول جهت سرمایهگذاری و انجام فعالیتهای اقتصادی دارند ولی از منابع کافی برخوردار نیستند به این ترتیب عدم تعادل در رابطه با پسانداز و سرمایهگذاری بروز نمیکند. برای اینکه اقتصاد به تعادل برسد باید پسانداز و سرمایهگذاری با هم برابر شوند. در بازار مالی موسسات و نهادهایی فعال هستند که نقش واسطه را ایفا میکنند. این موسسات در تکامل یافتن بازار مالی نقش موثری دارند و کمک میکنند تا پساندازهای راکد به دست گروهی برسند که امکان و فرصت انجام فعالیتهای اقتصادی را دارند ولی از منابع لازم برخوردار نیستند. برای اینکه اقتصاد به تعادل برسد باید پسانداز با سرمایهگذاری برابر گردد. بدین جهت نیاز به مکانیزمهایی است که پول را از این پساندازه کنندگان جمع آوری کرده و به دست افرادی برسانند که نیاز به استفاده از این منابع را دارند. که در شکل ۲-۱ نشان داده شده است(Philip , 1998,p-38).
شکل ۲-۱- موسسات فعال در بازار پول و سرمایه
(خط داخلی نشان دهنده وجوه و خط بیرونی نشان دهنده اوراق بهادار میباشد.)
۲-۴-۱- اجزای بازار مالی
۲-۴-۱-۱- بازار پول
اصطلاح بازار پول به بازاری اطلاق میگردد که در آن ابزارهای مالی با سررسید کوتاه مدت (یک سال کمتر) مبادله میشود. در بازار پول ابزارهای اعتباری که سررسید کمتر از یک سال دارند مبادله و داد و ستد میگردند. بازار پول در تجهیز منابع مالی کوتاهمدت نقش دارد. مشارکت کنندهگان در این بازارها افراد یا واحدهایی هستند که دارای مازاد نقدینگی میباشند و این مازاد را با سپردهگذاری در شبکه بانکی یا خرید اوراق تجاری بازار پول به واحدهای اقتصادی نیازمند منابع مالی که غالباً واحدهای تولیدی هستند، وام میدهند (فرجی، یوسف ۱۳۸۲، صص۱۳۳-۱۱).
در ایران دو نوع بازار پول وجود دارد: یکی بازار پول رسمی و دیگری بازار پول غیر رسمی که در آن نرخ بهره بالاتر است و بانک مرکزی بر این بازار کنترل کمتری دارد. بازار رسمی پول در سیستم بانکی کشور در جریان است و تنها در این بازار، آمار و اطلاعات هستند وجود دارد. حرکت منابع به سوی بازار سرمایه در مقایسه با سیستم بانکی قابل اغماض است. به طوری که در سال ۱۳۷۱ حجم منابع مالی که به سوی بورس حرکت کرده، تنها سه درصد حجم منابع جریان یافته به سوی بانکها است. در حالی که در کشورهای صنعتی علیرغم کارایی بالاتر سیستم بانکی، بازار بورس حدود نود درصد منابع را به خود اختصاص میدهد. ویژگیهای بازار پول به شرح زیر میباشد (کشاورزیان پیوستی ، ۱۳۸۲، صص۵۵۷-۵۵۸):
بالا بودن درجه اطمینان نسبت به بازپرداخت اصل و فرع
سرعت بیشتر انجام معاملات مالی
برخلاف بازار سرمایه، بازار پول مکان معینی ندارد.
۲-۴-۱-۲- بازار سرمایه
بازار سرمایه جایی است که در آن خریداران و فروشندگان سهام شرکتها، قرض دهندگان و قرض گیرندگان، ابزارهای مالی بلندمدت را مبادله و داد و ستد میکنند(فرجی، ۱۳۸۲، ص۱۳۰). در بازار سرمایه، یا بانکها با حضور خود بین دو گروه عرضهکننده و تقاضاکننده سرمایه، به فعالیت پرداخته و جریان سرمایه را تسهیل میکنند (نظام پایه بانکی) و یا تامین مالی به صورت مستقیم و بدون حضور واسطه مالی انجام شده و بنگاه های اقتصادی نیازمند سرمایه، اقدام به انتشار اوراق بهادار میکنند(نظام پایه – اوراق بهادار).
بازار اولیه و ثانویه اوراق بهادار
۲-۵-۱- بازار اولیه
به لحاظ اقتصادی، یکی از وظایف مهم بازارهای مالی تسهیل تشکیل سرمایه است. شرکتهایی که درصدد تامین مالی برمیآیند، اوراق بهادار (داراییهای مالی) را در ازای پولی که واسطه های مالی یا خود پساندازکنندگان میپردازند مبادله میکنند. سپس این شرکت این وجوه را بهصورت سرمایه واقعی (مثل ساختمان، اثاثیه و ماشینآلات) در میآورد و آنگاه است که میگویند شرکت تشکیل سرمایه داده است (جهانخانی و پارسائیان ، ۱۳۸۶،ص۱۶۵).
در بازار اولین اوراق بهادار، بنگاه های اقتصادی میتوانند تشکیل سرمایه داده و سهام و اوراق قرضه منتشره خود را برای اولین بار در آن عرضه نمایند. از نهادهای فعال در این بازار میتوان به بانکهای سرمایهگذار و موسسات تامین مالی اشاره نمود. در این بازار همواره با دو رویداد مهم روبرو هستیم: اول سهام و اوراق قرضهای که برای اولین بار از سوی بنگاه های اقتصادی منتشر میشود. بدیهی است که داد و ستدهای بعدی بر روی این اوراق عملاً در بازاری صورت میپذیرد که به عنوان بازار ثانویه شناخته میشود (تک روستا، ۱۳۸۷، ص۷۹).
۲-۵-۲- بازار ثانویه اوراق بهادار
در این بازار، اوراق بهاداری که قبلاً منتشر شده بین سرمایهگذاران معامله میشود، و آنها به راحتی میتوانند با وجود این بازار اوراق بهادار خود را فروخته و آن را به پول نقد تبدیل نمایند(Duffie , etals , 2004, P46).
2-5-2-1- بازار ثانویه اوراق بهادار مشتمل بر چهار نوع است: