برایند گرایش در مدل اتکینسون، شکلگیری سازهی سطح انتظار، شکلگیری سازهی انتظار

مارس 27, 2019 by بدون دیدگاه

 

یکی از مولفههای مهم در نظریه انتظار – ارزش مولفه ارزش تکلیف است. در این مدل، ارزش تکلیف به عنوان انگیزه برای تعامل در فعالیتهای مختلف (پاتریشیا، ۲۰۰۰، به نقل از گرجیان، بیتا) و دلایل گوناگون دانشآموزان برای انجام یا عدم انجام تکلیف، تعریف شده میشود (ویگفیلد و اکلز، ۲۰۰۲؛ اکلف، ۲۰۰۳، به نقل از گرجیان، بیتا) و با مشوق بودن تکلیف برای افراد سر و کار دارد (ستسو و اسمیت، ۲۰۰۵، به نقل از حسینی، طالعپسند و بیگدلی، ۱۳۹۰). ارزش تکلیف را میتوان به عنوان سائقی برای تعامل در فعالیتهای تحصیلی تعریف کرد (درتاج، ۱۳۹۲).
۲-۱-۲-۱ چگونگی شکلگیری مدلهای انتظار- ارزش
مدلهای انتظار- ارزش برخاسته از یک دیدگاه شناختی عمومی در زمینهی انگیزش، و نیز منعکس کنندهی بعد شناختی فرد به عنوان یک تصمیمگیرندهی فعال و منطقی هستند، که در مقابل مدلهای قدیمیتر رفتاری انگیزش مطرح شدهاند.
۲-۱-۲-۱-۱ شکلگیری سازهی انتظار
تولمن (۱۹۳۲) مطرح که پاداش صرفاْ تداعی بین محرک و رفتار را نقش نمیزند، بلکه حتی حیوانات نیز انتظاراتی را دربارهی این که اگر رفتار خاصی را انجام دهند چه اتفاقی برای آنها اتفاق خواهد افتاد، یاد میگیرند. سپس وقتی که آنها رفتار مزبور را انجام میدهندٰ در انتظار پاداش یا تنبیه مینشینند. تولمن این مفهوم شناختی انتظار را جایگزین مفهوم مکانیکی عادت در مدلهای سائق کرد. در زمینهی موفقیت باید گفت، دانشآموزانی که انتظار دارند در کاری خوب عمل کنند یا موفق شوند، احتمالأ دوباره در آینده به آن کار دست خواهند زد.
۲-۱-۲-۱-۲ شکلگیری سازهی ارزش
لوین (۱۹۳۵) در نظریهی خود از واژهی جاذبه استفاده کرده است، تا خاطر نشان کند که افراد، برای هر یک از اشیای موجود در محیط، جاذبه کسب میکنند. به عنوان مثال، هر گاه فرد گرسنه باشد، اشیای مربوط به غذا نسبت به سایر اشیای محیط (کتاب، کار، تلویزیون ، سایر افراد) دارای جاذبهی مثبتی میشوند، چرا که غذاست که نیاز فعلی فرد را برآورده میکند. بنابراین فرد به اشیای مربوط به غذا نزدیک میشود. علاوه بر این، هرچه نیاز به مدت طولانیتری ارضانشده باقی بماند ممکن است جذابیت اشیای مربوطه بیشتر شود. علاوه بر این، برخی از اشیا ممکن است به دلیل خصوصیت ذاتی شان، دارای جاذبه بیشتری باشند (مثلاُ مرغ و کتلت در برابر نان وآب)، بطوری که افراد به این اشیا بیشتر نزدیک میشوند تا اشیایی که جذابیت کمتری دارند (واینر، ۱۹۹۲). در زمینهی موفقیت باید گفت، دانش آموزانی که کنجکاو و فعال هستند (نیاز به یادگیری دارند)، برخی از اشیا و امور را جذابتر یا دارای جاذبهی مثبت تری مییابند، مثل فعالیتهای کامپیوتری یا سایر کارهایی را که ذاتا جالب نظر هستند ( پینتریچ و شانک، ۲۰۰۲).
۲-۱-۲-۱-۳ شکلگیری سازهی سطح انتظار
در جریان حرکت از مدلهای رفتاری مکانیکی که روی پاداش و عادت تآکید میکردند به سوی مدلهای «اندام وارهتر» شناختی که متوجه انتظار و ارزش بودند، نیاز به تعریف مفهوم یک راهانداز یا انرژی دهندهی رفتار مثل غریزه، سائق، نیاز و عادت کاهش یافت و نیاز چندانی به تعریف این موارد احساس نمیشود بلکه مسئلهی جهتگیری از اهمیت برخوردار است. لوین با در نظر گرفتن مولفههای انتظار و ارزش، سازهی سطح انتظار را برای فرآیند شناختی تصمیمگیری پیشنهاد کرد. سطح انتظار عبارت است از هدف یا معیاری که فرد بر اساس تجارب گذشته و آشناییای که با یک تکلیف دارد برای خود در نظر میگیرد (پینتریچ و شانک، ۲۰۰۲).
۲-۱-۲-۲ نظریهی انتظار- ارزش اتکینسون
اتکینسون (۱۹۵۷،۱۹۶۴) بر اساس سازههای انتظار، ارزش و سطح انتظار تولمن و لوین، در مدل انگیزش خود سعی کرد سازه های نیاز، انتظار و ارزش را در قالب یک نظریه ی جامع با هم ترکیب کند. در این مدل، رفتار در نتیجهی ضرب سه عامل: انگیزه (M)، احتمال موفقیت (P) و ارزش تشویقی (I) پدید میآید (I×P×M=T). که انگیزه عبارت است از تفاوتها یا آمادگیهای فردی آموخته شده، ولی با ثبات و ماندگار، که شامل دو انگیزهی پیشرفت است : جستوجوی موفقیت (انگیزه حرکت به سوی موفقیت) و ترس از شکست (انگیزه اجتناب از شکست). احتمال موفقیت (P) یک انتظار شناختی یا پیشبینی است که رفتار وسیلهای به هدف منتهی میگردد. به عبارت دیگر انتظار موفقیت، ادراک دانشآموزان از دشواری تکلیف و توانایی فرد در آن تکلیف میباشد.
ارزش تشویقی موفقیت (فخر و مباهات یا ارزشمندی است که در اثر موفقیت در یک تکلیف بدست میآید). در یک تکلیف عامل سومی است که اتکیسنون به کار میبرد. وی معتقد است که ارزش تشویقی موفقیت یک تکلیف (I) با احتمال موفقیت (P) ارتباط معکوس دارد. (خداپناهی، ۱۳۸۹). اتکینسون توانست رابطه ریاضی ارزش تشویقی را به صورت یک منهای احتمال موفقیت (P-1=I) ارائه کند. بنابراین ارزش تشویقی تکلیف با کاهش احتمال موفقیت افزایش مییابد. این رابطه ریاضی بدین معنی است که ارزش تشویقی تکالیفی که احتمال موفقیت در انها پایین تر است ، بالاتر است. به عبارت دیگر افراد برای تکالیف دشوار در مقایسه با تکالیف آسان؛ ارزش بیشتری قائلند. به عنوان مثال مردم برخی از شغل ها را ارزشمند تر می دانند و برای آنها ارزش اجتماعی و درآمد بیشتری قائلند، چرا که دستیابی به این شغل ها را سخت تر می دانند. بنابراین انگیزش و پرداختن به تکلیف و مداومت در آن وقتی در بالاترین حد است که دشواری تکلیف در سطح متوسط باشد و افراد بیشتر تمایل به انتخاب تکالیف با دشواری متوسط دارند (پینتریچ و شانک، ۲۰۰۲).
۲-۱-۲-۲-۱ برایند گرایش در مدل اتکینسون
گرایش امید به موفقیت (Ts) در نتیجه سه عامل: انگیزهی موفقی
ت (Ms)، احتمال موفقیت (Ps) و ارزش تشویقی موفقیت (Is) پدید میآید. که این مولفهها به صورت مضربی با یکدیگر رابطه دارند.
ارزش تشویقی×احتمال موفقیت×انگیزه موفقیت = گرایش امید به موفقیت
Is× Ps×Ms=Ts
در این معادله انگیزهی موفقیت (Ms) بیانگر کوشش نسبتاّ پایدار در جهت موفقیت است. احتمال موفقیت (Ps) یک انتظار شناختی یا یک پیشبینی است که یک رفتار وسیلهای به هدف منتهی میگردد و ارزش تشویقی موفقیت (Is) با احتمال موفقیت (Ps) ارتباط معکوس دارد (Ps-1=Is).
گرایش اجتناب از شکست (Tf): همانند گرایش امید به موفقیت، ناشی از ارتباط مضربیانگیزهی اجتناب از شکست (Mf)، احتمال شکست (Pf) و ارزش تحریکی (تشویقی) شکست (If) است.