تجزیه و تحلیل داده، جمع‌آوری اطلاعات، تعیین حجم نمونه

 

۳-۵٫ نمونه گیری
۳-۵-۱٫ حجم نمونه پژوهش
تعیین حجم نمونه پژوهش‌های کیفی موضوع بحث‌برانگیزی است زیرا در پژوهش‌های کیفی اشباع شدن اطلاعات، مهم‌تر از تعداد افراد مطالعه است (بیودوین، ۲۰۰۹، ص.۵۴). بدین معنی که محقق جمع‌ آوری اطلاعات را باید تا زمانی ادامه دهد که اطلاعاتی که از شرکت‌کنندگان جمع‌ آوری می‌کند، تکراری شوند و اطلاعات جدیدی به اطلاعات گردآوری شده قبلی اضافه نشود. به‌عبارت‌دیگر داده‌های گردآوری شده اشباع شود (لینکولن و گوبا، ۱۹۸۵، ص.۵۱).
در مطالعات کیفی، فرمول واحدی برای تعیین اندازهٔ درست نمونه وجود ندارد. عمق، پیچیدگی و غنای داده‌ها اهمیت اساسی دارد، اما تعیین نمونه‌ای که نماینده و معرف واقعی جامعه باشد، مورد نظر نیست، زیرا هدف پژوهش، ادراک است نه تعمیم (حریری، ۱۳۸۹، ص. ۱۹۶). همان‌طور که ذکر شد برای تعین حجم نمونه در مطالعات کیفی معیار دقیقی وجود ندارد. به اعتقاد پولیت و هانگر (۲۰۰۰) حجم نمونه در حین کار مشخص می‌گردد. ساندلوسکی (۱۹۵۵) می‌نویسد: یک اشتباه رایج درباره نمونه‌گیری در تحقیقات کیفی آن است که تصور می‌شود حجم نمونه اهمیت ندارد زیرا منطق انواع نمونه‌گیری مبتنی بر هدف، اساساً مبتنی بر کیفیت اطلاعات به دست آمده از هر واحد نمونه است. با این‌وجود وی معتقد است که اگرچه کفایت حجم نمونه در تحقیق کیفی امری نسبی و یک مسئله قضاوتی است، نمونه نباید خیلی بزرگ یا خیلی کوچک باشد، و اگرچه نمی‌توان آن را از قبل محاسبه نمود ولی برخی عوامل مانند هدف از نمونه‌گیری، نوع نمونه‌گیری، و روش مطالعه می‌تواند در تعیین حجم نمونه تأثیر بگذارد (ادیب حاج باقری، ۱۳۸۶، ص. ۳۵).
همان‌گونه که سؤال تحقیق را نمی‌توان از ابتدا به‌طور دقیق مشخص ساخت، تعداد شرکت‌کنندگان در تحقیق نیز از اول قابل پیش‌بینی نیست، حجم نمونه توسط داده‌های جمع‌ آوری شده و تحلیل آن‌ ها مشخص می‌شود. نمونه‌گیری بدون هیچ محدودیتی در تعداد مشارکت‌کنندگان ادامه می‌یابد تا به اشباع برسیم. اشباع در گراندد تئوری عبارت است از کامل شدن همه سطوح کدها و اینکه مفهوم جدیدی که نیازی به کد جدید یا گسترش کدهای موجود داشته باشد به دست نیاید. محقق از طریق بررسی مرتب داده‌ها و پرسیدن سؤالات، نهایتاً به احساس اشباع و بستن نمونه می‌رسد. به این ترتیب انتخاب مشارکت‌کنندگان و سایر منابع تا کشف نظریه ادامه می‌یابد (ادیب حاج باقری، ۱۳۸۶، ص. ۱۲۶). پژوهشگر در انجام این پژوهش بعد از تجزیه و تحلیل داده‌های ۲۰ نفر از شرکت‌کنندگان در پژوهش به اشباع رسید. بنابراین در انجام این پژوهش ۲۰ نفر از کتابداران کتابخانه‌های دانشگاهی همدان به‌عنوان جامعه پژوهش انتخاب شدند.
۳-۵-۲٫ نمونه‌گیری هدفمند