تعریف و تدقیق مفاهیم، محدودیت های پژوهش، ارزش های اخلاقی

 

۱-۶ محدودیت های پژوهش :
۱-گستردگی مباحث مطروحه در زمینه ی اخلاق – بویژه حیطه فرااخلاق- یکی از موانعی بود که در راه این پژوهش قرار داشت.تقسیم بندی فیلسوفان و اندیشمندان و محدود کردن آنها ذیل عناوین کلی ، منجر به آن شده بود که در بسیاری از موارد ، تحقیق با تناقضات مختلفی روبرو شود.به عنوان مثال ، وجدان گرایی که نماینده ی بارز آن روسو است را در زمره ی مکاتب مطلق گرا قرار داده اند در حالی که روسو مباحث اخلاقی دیگری را تحت پوشش قراردادگرایی مطرح کرده است اما مکاتب قرارداد گرا را در زمره ی مکاتب نسبی گرای اخلاقی ذکر کرده اند.
۲-فقدان منابع کافی در زمینه ی اندیشه های مور ، از جمله ی دیگر موانع بر سر راه این پژوهش بوده است.معدود منابع ترجمه شده به فارسی هم ، تکرار گفته های این منابع است.نقدهایی که بر اندیشه های مور رفته است ، در برخی موارد دارای تناقضات بوده که این امر موجب سردرگمی محقق می شود.
۳-علیرغم تحقیقات زیادی که در زمینه ی تعلیم و تربیت مورد نظر روسو شده است ، به لحاظ کمّی ،پژوهش های انجام شده در زمینه ی تربیت اخلاقی مد نظر روسو ، در مضیقه است.
فصل دوم
مطالعات نظری
۲-۱ تعریف و تدقیق مفاهیم :
۲-۱-۱ تعریف اخلاق :
اخلاق در اصل واژه ای عربی است. که مفرد آن (( خُلق )) و (( خُلُق )) می باشد.در لغت به معنای سرشت و سجیه به کار رفته است ؛ اعم از اینکه سجیه و سرشتی نیکو و پسندیده باشد مانند جوانمردی و دلیری ، یا زشت و ناپسند باشد، مثل فرومایگی و بزدلی.لغت شناسان عموما آن را با واژه ی (( خَلق )) هم ریشه دانسته اند.وقتی گفته می شود کسی خُلق زیبایی دارد ، یعنی نیرو و سرشت یا صفت معنوی و باطنی زیبا دارد. در مقابل ، هنگامی که می گویند فلان کس خَلق زیبایی دارد ، به معنای آن است که دارای آفرینش و ظاهری زیبا و اندامی سازگار است.( مصباح یزدی ، ۱۳۸۹ : ۱۹)
۲-۱-۲ تربیت اخلاقی :
می توان تربیت اخلاقی را این چنین تعریف کرد:
برانگیختن، فراهم ساختن و بکار بستن ساز و کارهای آموزشی و پرورشی در جهت دریافت گزاره های اخلاقی و شناختن و شناساندن فضایل و رذایل و زمینه سازی برای ایجاد نگرش و روی آوردن به اخلاق حسنه و تقید و پای بندی و عینیت دادن ارزش های اخلاقی به منظور رسیدن به سعادت و کمال جاودانه تربیت اخلاقی نام دارد. بر این اساس، رسیدن به سعادت و کمال جاودانه تربیت اخلاقی نام دارد. بر این اساس، در تبریت اخلاقی تلاش می شود با بهره گیری از دانش تعلیم و تربیت و یافته های تربیت اهداف اخلاقی را عینیت بخشید. (بهشتی ،۱۳۸۱ :۱۸)
ارکان این تعریف عبارت است از: ۱ـ انگیزش در جهت احساس نیاز نسبت به مسائل اخلاقی و تخلق به اخلاق حسنه. ۲ـ آموزش آموزه های اخلاقی و شناخت فضایل و رذایل. ۳ـ التزام، پای بندی و تقید به اخلاق حسنه و اعتقاد به پیراسته سازی دل و جان از اخلاق بد. ۴ـ توانایی در جهت عمل کردن اخلاق خوب و توانایی بر مهار خود از اخلاق بد. ۵ـ جهت گیری بر پایه رسیدن به سعادت و کمال جاودانه.
بنابر این دانش تعلیم و تربیت از داده ها و یافته های اخلاق بهره می گیرد و با ساز و کارهای خود نگرش و رفتار اخلاق را در افراد ایجاد می کند و در گام نخست آدمی را از خود محوری رهایی می دهد و به او رنگ خدایی می بخشد. (همان)
۲-۱-۳ علم اخلاق : برای علم اخلاق ، تعاریف متعددی گفته شده است که از جمله ی آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد :
(( به طوری که از ریشه لاتینی و یونانی کلمه ی اخلاق معلوم است ، علم اخلاق عبارت است از آگاهی و اطلاع از عادات و آداب و سجایای بشری .)) (ژانه، ۵۰:۱۳۷۳)
علم اخلاق عبارت است از تحقیق در رفتار آدمی بدان گونه که باید باشد … . علم اخلاق … بدین مهم توجه دارد که عمل آدمی برای آنکه کامل باشد و خیر را تحقق بخشد چگونه باید باشد.( ژکس،۹:۱۳۶۳)
عالمان اسلامی و غربی تعریف هایی برای علم اخلاق ارائه کرده اند که به بعضی از آنها اشاره می کنیم.