تقسیم بندی سیستم های فرآوری پسته، ساختمان و تأسیسات واحد فرآوری، سیستم های نیمه مکانیزه

 

آماده سازی برای ارائه به بازار: در شربطی که بازار برای جذب محصول تولیدی آمادگی ندارد، پسته باید به روشی برای مدتی نگهداری شود.
افزایش کیفیت: یکی از دلایل فرآوری محصول، افزایش کیفیت است. به طور مثال با بهره گرفتن از دستگاه های درجه بندی، پسته را درجه بندی می کنند(شاکر اردکانی،۱۳۸۶، ۱۷).
۲-۲-۳-تقسیم بندی سیستم های فرآوری پسته
به طور کلی به تمام عملیاتی که بر روی پسته برداشت شده از درخت تا مرحله بسته بندی پسته خام انجام می شود فرآوری پسته گفته می شود، که در محلی به نام پایانه یا ترمینال انجام می گیرد.
بر طبق نظر بعضی ازکارشناسان سیستم های که عملیات بعد از برداشت پسته را در ایران انجام می دهندبه سه گروه تقسیم می شوند:
۲-۲-۳-۱- سیستم های غیر مکانیزه (سنتی)
استفاده از ماشین های فرآوری در این روش بسیار محدود است و اغلب تنها دستگاه مورد استفاده چرخ پوست گیری است. بقیه کارها با بهره گرفتن از وسایل ابتدایی، به طور دستی و توسط کارگران انجام می شود. حجم کار در این واحدها بسیار کم است و به واحد های سنتی و یا خانگی معروف هستند(شاکر اردکانی،۱۳۸۶، ۱۸). حدود ۵۰% از پسته های تولیدی به این روش فرآوری می شوند. و این امر به دلیل کم بودن پایانه های (محل فرآوری) مکانیزه و نیز دور بودن محل تولید تا محل پایانه ها وعدم استقبال زیاد باغداران از پایانه هابه علت مشکلات اجرایی و از طرفی وجود آفتاب فراوان در فصل برداشت و امکان خشک کردن سریع پسته این روش برای باغداران بیشتر مقرون به صرفه می باشد. در این روش هر باغدار از یک دستگاه ساده پسته پوست کنی پیچی که بر مبنای سایش کار می کند، استفاده می کند. در این روش پسته با پوست نرم آن در داخل یک استوانه عمودی و به صورت خشک ریخته می شود. با دوران استوانه که به طور معمول با دست انجام می شود، پسته ها با جدار شیار داخلی استوانه برخورد نموده و باعث جدا شدن پوست نرم آنها می شود. بلافاصله پس از پوست گیری پسته ها در حوض های آب ریخته می شوند. در این مرحله ضمن شستشو، پسته های پوک و نارس به علت وزن حجمی کمتر روی سطح آب قرار گرفته و جدا می شوند. به این پسته ها، رو آبی گفته می شود. پسته های سنگین هم به علت وزن حجمی بیشتر در ته حوض ته نشین می شوند که به آنها زیر آبی گفته می شود. پسته های زیر آبی، جمع آوری و در آفتاب خشک می شود(شاکر اردکانی، ۱۳۸۷).
۲-۲-۳-۲- سیستم های نیمه مکانیزه:
در این واحد ها دستگاه های ساخته شده برای پوست گیری، تمیز کردن و آماده سازی پسته به صورت خطوط فراوری مستقر شده اند. پسته پس از عبور از دستگاه های نم گیری که در انتهای خط قرار دارند در میدان های وسیع ودر زیر نور آفتاب پهن می شوند(شاکر اردکانی، ۱۳۸۶، ۱۸). در این روش علاوه بردستگاه پوست گیری از دستگاه های دیگری نیز درجریان فرآوری استفاده می شود. به عنوان مثال پسته های پوست گیری نشده در مرحله اول با بهره گرفتن از دستگاه گوگیر پوست گیری می شوند. در مواردی در این کارگاه ها از خشک کن استفاده می شود که معمولا این خشک کن ها از نوع واگنی می باشند، که البته در این سیستم ها خشک کردن پسته به صورت ترکیبی از خشک کن و میدان آفتابی است. پایانه های نیمه مکانیزه به طور معمول فاقد باسکول، سوله مناسب و کافی و سیستم های خروج نخاله و مکانیزمهای خندان جدا کن، انبار و … می باشند(شاکر اردکانی، ۱۳۸۷).
۲-۲-۳-۳- سیستم های تمام مکانیزه:
تفاوت این سیستمها با سیستم های نیمه مکانیزه در نحوه خشک کردن محصول می باشد. در این سیستم ها دستگاه های خشک کن برای خشک کردن محصول مورد استفاده قرار می گیرند(شاکر اردکانی، ۱۳۸۶، ۱۸). با پیشرفت فناوری فرآوری پسته در سالهای اخیر احداث پایانه های فرآوری پسته توسعه چشم گیری داشته است. در این روش پوست گیری و سایر فرایندهای لازم مانند خندان جدا کنی و درجه بندی و حتی بسته بندی در یک محل بنام پایانه یا ترمینال مستقر گردیده است در این روش از نیروی کارگر بسیار کم استفاده می شود و در صورت اعمال مدیریت صحیح پسته های حاصله از بالاترین کیفیت عمل آوری برخوردار دارند(نخعی نژاد، ۱۳۸۷).
۲-۲-۴- مشکلات فرآوری
فصلی بودن وکوتاه بودن فعالیت صنایع مرتبط، وجود واحدهای فرآوری خانگی غیر رسمی، پراکنش نامنظم واحدهای صنعتی، تاخیردر عملیات فرآوری و عدم رعایت مسایل بهداشتی (که منجر به آلودگی پسته به قارچها و افت کیفیت آن می گردد)، از عمده مشکلات موجود در مرحله فرآوری محصول به شمار می آیند(اردستانی وموذنی،۱۳۹۰).
۲-۲-۵- ویژگی های بهداشتی پایانه فرآوری پسته
در مورد ویژگی های بهداشتی کارگاه های فرآوری پسته ، ازقبیل وضعیت ساختمان کارگاه ها، سالن کار، سالن غذاخوری، حمام، توالت، وضعیت بهداشتی لوازم وماشین آلات ، تهویه، نور، وضعیت آب و فاضلاب، وسایل امدادی و کمک های اولیه و غیره باید مقررات بهداشتی کارگاه های مواد غذایی و ضوابط تأسیس و بهره برداری واحد های فرآوری پسته رعایت گردد(معززی و همکاران، ۱۳۸۶).
۲-۲-۶- مساحت واحد فرآوری
مساحت کل زیر بنای واحد فرآوری بنابر ظرفیت کاری و همچنین نوع دستگاه ها متغییر می باشد. تناسب مساحت در نظر گرفته شده و حجم کار باید به گونه ای باشد که عملیات خوب ساخت به طور کامل و موثر رعایت گردد. بدیهی است که طراحی واحد فرآوری باید به نحوی باشد که تمیز کردن آن به آسانی و به طور کامل صورت گیرد و از ورود آفات و همچنین آلاینده های محیطی جلوگیری شود(عبدالهی عزت آبادی و همکاران، ۱۳۸۷).
۲-۲-۷- ساختمان و تأسیسات واحد ف
رآوری
ساختمان و تجهیزات به گونه ای طراحی و ساخته
شوند که شرایط زیر فراهم گردد:
آلودگی در حداقل باشد.
طراحی و نقشه به گونه ای باشد که نگهداری، تمیز کردن را امکان پذیر سازد و آلودگی ناشی از هوا را به حداقل برساند.
سطوح و مواد ، بخصوص آن سطوح و موادی که در تماس با مواد غذایی هستند، برای استفاده مورد نظر غیر سمی، بادوام و براحتی قابل نگهداری و تمیز کردن باشند.