توسعه منابع انسانی، مفهوم کیفیت زندگی، برنامه ریزی توسعه

 

طرحی که فن ساماندهی و اصلاح بافت موجود ، میزان و اماکن گسترش آتی و نحوه استفاده از زمین برای عملکردهای مختلف از قبیل مسکونی ، تولیدی ، تجاری ، کشاورزی ، تاسیسات و تجهیزات و نیازمندیهای عمومی روستایی که حسب مورد قالب طرحهای ساماندهی فضا و سکونتگاه های روستایی یا طرحهای جامع ناحیه ای تعیین می نمایند . ( حسین زاده ، ۱۳۸۲ : ۱۷ ) .
– کیفیت زندگی:
کیفیت زندگی یک مفهوم گسترده و چند بعدی است در رابطه با رفاه کلی افراد در جامعه که می توان با شاخص های عینی و همچنین ذهنی اندازه گیری شود (Fahey , Noland and Whelan , 2003 ).
مفهوم کیفیت زندگی یک فرصت برای قدم به عقب و در نظر گرفتن همه افراد در قبل ، حین و بعد از مداخله را فراهم می کند. کیفیت زندگی یک مفهوم است که بافت روابط را برجسته می کند. این به سازماندهی پیچیدگی های مبهم کمک می کند(Peruniak , Geoffrey , the promise of quality of life , 58 : 2010 ) .
– بهبود کیفیت زندگی :
چند عامل که به کیفیت زندگی کمک کرده است عبارت است از درامد خانوار ، نابرابری در آمد ، فقر و عوامل دیگر نظیر بیکاری و امنیت شغلی ، تحصیلات ، سلامتی و دسترسی به بهداشت و سایر خدمات اجتماعی (Bartlett , 2010 : 156) .
یکی از عوامل مهم در بهبود کیفیت زندگی در میان جوامع انسانی استاندارد بودن محل زندگی از نظر بهداشت ، اشتغال ، محیط زیست و کالبد می باشد ، به طوریکه رضایت از ویژگی های اجتماعی و اقتصادی و فیزیکی محل زندگی بر رضایت از زندگی بر رضایت از زندگی و کیفیت زندگی افراد تاثیرگذار است (Sirgy and Cornwell , 2002 : 154) .
– برنامه ریزی :
کوششی که در جهت انتخاب بهترین برنامه برای رسیدن به هدفهای مشخص صورت می گیرد ، برنامه ریزی گویند (شیعه ،۱۳۶۹ : ۸۵ ) .
برنامه ریزی عبارت است از ایجاد هماهنگی در یک حرکت جهت دار به منظور بهره گیری از تمامی امکانات موجود برای دستیابی به سطوح بالاتر توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی با در نظر گرفتن تعادل اکولوژیکی . بنابراین هدایت به منظور افزایش بازدهی و کاهش خسارت در فضای زیستی از اهداف اصلی برنامه ریزی می باشد ( جهانی ، ۱۳۷۵ : ۴۷ ) .
– برنامه ریزی روستایی:
یک برنامه ریزی روستایی عملی است ثابت که به گونه ای آرمانی تنظیم شده است و جنبه های گوناگونی خواهد داشت و به نحوی مطلوب دارای توازن خواهد بود ( دیوید ا.ام.لی ، استاد جغرافیا) .
برنامه ریزی روستایی تعیین یک طرح مشخص و یک الگوی صریح جهت توسعه و شکوفایی زندگی روستایی با پیش بینی و آینده نگری مسائل خاص اجتماعی و اقتصادی جهت توسعه است که نمی تواند بدون توجه به امکانات مادی و انسانی موجود در روستا صورت گیرد ( مولائی ، ۱۳۷۹ : ۴۴) .
– توسعه روستایی :
در نگرش های نوین توسعه که بر توانمند سازی جامعه روستایی و مقوله مشارکت و توسعه منابع انسانی تاکید می شود ، توسعه روستایی را می توان فرایندی همه جانبه از تحولات رو به تکامل ساختارهای شکل دهنده زندگی روستایی نامید که منجر به ارتقاء سطح زندگی مادی و معنوی روستائیان با عنایت به مقوله پایداری می گردد ( پژوهشکده مدیریت شهری و روستایی ، ۱۳۹۰ : ۱۱ ).
از چند سده اخیر و با رشد پر شتاب صنعت و فناوری در جهان ، عقب ماندگی مناطق روستایی بیش تر عیان گردیده است . از آن جایی که عموما روستائیان نسبت به شهرنشینان دارای درامد کمتری هستند و از خدمات اجتماعی ناچیزی برخوردارند . اقشار روستایی ، فقیرتر و آسیب پذیرتر محسوب می شوند و از همین رو بعضا این عامل منجر به مهاجرت آنان به سمت شهرها نیز می شود. علت این امر نیز پراکندگی روستاها ، نبود صرفه اقتصادی برای ارائه خدمات اجتماعی و حرفه ای و تخصصی ، نبودن کار کشاورزی ( کم بودن بهره وری ) و محدودیت منابع ارضی ( در مقابل رشد جمعیت ) و عدم مدیریت صحیح مسئولان بوده است . به همین جهت ، برای رفع فقر بهره وری آنان ، تمهید توسعه روستایی مطرح گردید .
در گذشته برخی مدیران و سیاست گزاران امر توسعه ، صرفا بر توسعه کشاورزی متمرکز می شدند که امروزه نتایج نشان داده است توسعه روستایی صرفا از این طریق محقق نمی شود. روستا جامعه ای است که دارای ابعاد اجتماعی مختلف است و نیازمند توسعه همه جانبه ( یعنی توسعه روستایی ) است ، نه صرفا توسعه کسب و کار و نظامی به نام کشاورزی .
هر چند باید گفت که از طریق توسعه کشاورزی موفق نیز الزاما توسعه روستایی محقق نمی شود. چون اولا فواید توسعه کشاورزی عاید همه روستاییان نمی شود ( بیش تر عاید زمین داران ، به خصوص مالکان بزرگ می شود ) ، ثانیا افزایش بهره وری کشاورزی باعث کاهش نیاز به نیروی انسانی می شود ( حداقل در دراز مدت ) و این خود باعث کاهش اشتغال روستائیان و فقر روز افزون آنان و مهاجرت بیش تر به سمت شهرها می شود ( امینی ، ۱۳۸۴ : ۱۳ ).
– برنامه ریزی توسعه روستایی :
برنامه ریزی توسعه روستایی استراتژی است که برای بهبود زندگی اقتصادی و اجتماعی گروه مشخصی از مردم که همان روستاییان فقیرند ، طراحی می شود( بانک جهانی ) .
برنامه ریزی توسعه روستایی جزئی از برنامه های توسعه هر کشور به شمار می رود که برای دگرگون سازی ساخت اجتماعی–اقتصادی جامعه روستایی به کار می رود. این برنامه ها توسط دولت و کارگزاران آنها در مناطق روستایی اجرا می شود. این امر در میان کشورهای در حال توسعه ، که دولت نقش اساسی در تلاش برای تجدید ساختمان جامعه به منظور هماهنگی با اهداف سیاسی و اقتصادی خاص به عهده دارد ، اهمیت بیشتری پیدا می کند ( پاپلی یزدی و ابراهیمی ، ۱۳۸۵ : ۵۳ ).