خانواده الگوهای پردازش اطلاعات، خانواده الگوهای تعامل اجتماعی، پردازش اطلاعات

 

۲-۴- تدریس
در بحث تدریس ابتدا به مفهوم تدریس و سپس به بحث الگوهای تدریس و روش های تدریس پرداخته میشود.
۲-۴-۱- مفهوم تدریس
از تدریس تعاریف متفاوتی به عمل آمده است. در گذشته تدریس را نوعی انتقال معلومات از معلم به فراگیرندگان میدانستند، امروزه این تعریف اعتبار خود را از دست داده است. لانجرن تدریس را فرایند پیچیده و از قبل برنامه ریزی شدهای میداند که توسط معلم در کلاس درس اجرا میشود و هدف عمدهاش ایجاد درگیری و تعامل ذهنی یادگیرنده با مطالب یادگرفتنی است (به نقل از نصر اصفهانی، ۱۳۷۱). فتحیآذر (۱۳۸۲) تدریس یک متغیر بیرونی است به شرطی که متغیر درونی (یادگیری) را به دنبال داشته باشد. تدریس عبارت است از تعامل متقابل معلم و شاگرد بر اساس طراحی منظم و هدف دار معلم برای ایجاد تغییر در رفتار شاگرد (شعبانی، ۱۳۹۰). هانتر تعریف وسیعی از تدریس را بکار برده است: فرایند تصمیمگیری و اجرای آن، قبل، در خلال و بعد از آموزش جهت افزایش احتمال یادگیری (به نقل از سلیور، جی گالن و همکاران ، ۱۳۷۸).
(گیج ، ۱۳۷۶) تدریس را این گونه تعریف کرده است: هر فعالیتی از جانب یک فرد که به منظور تسهیل یادگیری فرد دیگری انجام میپذیرد. عبدالهی (۱۳۸۷) فرایند کنش هدف دار و متقابل یاددهنده و یادگیرندگان بر اساس برنامه با بهره گرفتن از روشها و فنون موثر و نیز به کارگیری فناوری متناسب با محتوای یک موضوع درسی به منظور ایجاد یا تسهیل یادگیری در یادگیرندگان است.
با توجه به آن چه گذشت همه این تعاریف در دو ویژگی ۱٫ وجود تعامل یا رابطه متقابل بین معلم و یادگیرنده و ۲٫ هدف دار بودن این فعالیت ها از جانب معلم، مشترک هستند. از این رو تدریس را به طور کلی می توان چنین تعریف کرد: فعالیت هایی که جهت ایجاد تغییر در رفتار یادگیرنده از جانب معلم طرحریزی میشوند و این فعالیت ها بین معلم و یک یا چند یادگیرنده به صورت رابطه متقابل صورت میگیرد (وکیلیان، ۱۳۸۶).
۲-۴-۲- الگوهای تدریس
شعبانی (۱۳۹۰) معتقد است که الگوی تدریس چهارچوب ویژهای است که عناصر مهم تدریس در درون آن قابل مطالعه است و شناخت و آگاهی از عناصر و عوامل مذکور می تواند معلم را در اتخاذ روش های مناسب تدریس کمک نماید. فتحیآذر (۱۳۸۲) نیز الگوهای تدریس را الگوی رفتاری معلم میداند که تکرارپذیر بوده، قابلیت استفاده در تمامی موضوعات درسی را دارد، به بیش از یک معلم اختصاص دارد و به امر یادگیری ارتباط دارد.
از الگوهای تدریس، طبقه بندیهای مختلفی صورت پذیرفته است. معروفترین و در عین حال جامعترین طبقهبندی الگوهای تدریس که سایر طبقه بندیها را هم پوشش میدهد طبقه بندی جویس و همکاران است (بهرنگی، ۱۳۸۷). در این طبقه بندی الگوهای تدریس در چهار خانواده به شرح زیر گروهبندی شده است (قورچیان، ۱۳۷۹):
۱) خانواده پردازش اطلاعات ۲) خانواده اجتماعی تدریس
۳) خانواده تدریس فردی ۴) خانواده سیستمهای رفتاری
اگر چه هر یک از خانواده های الگوهای تدریس رویکردی متمایز نسبت به تدریس دارند، اما به هیچ وجه متضاد و مانعه الجمع نبوده و می توان از عناصر و مولفه های آنها به صورت ترکیبی سود جست. بنابراین معلمان میتوانند با توجه به شرایط حاکم بر کلاسهای درسی، انواع روش های مختلف را بکارگیرند، و معلمان موفق آنهایی هستند که روش آنها دارای انعطاف میباشد و در یک جلسه تدریس از چندین روش متفاوت به صورت ترکیبی یا منفرد بهره میجویند.
۲-۴-۲-۱- خانواده الگوهای پردازش اطلاعات
این الگوها بر روش هایی تاکید میکنند که از طریق گردآوری اطلاعات و سازماندهی آنها، درک مشکلات و ارائه راهحلهایی برای آنها و توسعه مفاهیم و زبان برای انتقال راهحلها، شور و شوق انسان را برای درک جهان افزایش میدهند. بعضی از این الگوها، مفاهیم و اطلاعاتی برای فراگیران فراهم مینمایند؛ مثل الگوی کسب مفهوم؛ برخی الگوها بر مفهومسازی و فرضیه سازی و تحلیل و آزمون فرضیه تاکید میکنند؛ مثل تفکر استقرایی؛ برخی دیگر بر تفکر خلاق تاکید میکنند؛ مثل بدیعه پردازی؛ و برخی نیز برای افزایش توانایی ذهنی طراحی شدهاند. صرف نظر از جنبههای تاکیدی این الگوها، هدف مشترک آنها پرورش کاوشگری در فراگیران است (قورچیان، ۱۳۷۹).
جدول ۲-۱- خانواده ها ی تدریس پردازش اطلاعات و الگوهای آن (به نقل از محمودی، ۱۳۸۲).

۲-۴-۲-۲- خانواده الگوهای تعامل اجتماعی
این دسته از الگوها گروه – محور بوده و هدف اصلی آنها ایجاد مهارتها یا قابلیت‌های اجتماعی است. به عبارتی دیگر اعطای مهارتهای لازم به فراگیران برای مشارکت فعال در عرصه اجتماعی است. این مجموعه از الگوها با بهره گرفتن از راهبردهای مشارکتی در فرایند یاددهی یادگیری، در دانشآموزان تعهد اجتماعی ایجاد میکنند. این الگو به دانشآموزان کمک میکنند تا از طریق بررسی کاوشگریجمعی، ساخت دانش را فراگیرند (قورچیان، ۱۳۷۹).