خدمات عمومی جایگزین حبس (زندان) در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲

پایان نامه ازدواج سفید

یکی از دستاوردهای جرم‌شناختی فردی کردن مجازات ها می باشد که می تواند در انتخاب و اجرای مناسب برنامه‌های جایگزین حبس و تناسب آنها با شخصیت محکوم و اهمیت و خطرناکی جرم نقش ایفاء کند. به عبارتی برنامه های جایگزین حبس نمادی از اصل فردی کردن مجازات هاست. براساس مطالعات مکرری که انجام شده بیش از نیمی از محکومان به حبس پس از خروج از زندان دچار تکرار جرم شده اند و دو مرتبه به فرایند قضایی باز می گردند در روند این بازگشت ممکن است شلاق بخورند یا به زندان بروند. لذا از نظر جرم شناسی هم می توانیم بگوئیم که زندان فقط پارکینگ انسان هاست و سلب کننده آزادی آنها زندان رسالت خود را یعنی عبرت آموزی، ارعاب انگیزی و اصلاحی را لااقل نسبت به اکثر زندانیان ایفا نکرده است(نجفی ابرندآبادی: ۱۳۹۰، ۳۶).

در این قسمت طی دو بند به جایگاه یافته های جرم‌شناسی نسبت به کیفر حبس و جایگزین آن به عبارت دیگر، راجع به چگونگی و چرایی تئوری های جرم شناختی راجع به کاهش استفاده از زندان به ترتیب در بند اول جرم شناسی کلاسیک و در بند دوم جرم شناسی واکنش اجتماعی مورد بحث قرار خواهیم داد.

 جرم شناسی کلاسیک

جرم شناسی کلاسیک به دنبال علل وقوع جرم و اصلاح و درمان بزهکار است که به جرم شناسی «علت شناسی» نیز معروف شده است. به عبارت دیگر، جرم شناسی علمی عبارت است از علم شناخت علل وقوع جرم و درمان و اصلاح بزهکار و پیشگیری از وقوع جرم. به  همین خاطر جرم شناسی کلاسیک به جرم شناسی مبتنی بر اصلاح و درمان نیز یاد می شود. این دسته از جرم شناسان زندان را به عنوان محیطی تحمیلی و یکی از عوامل اجتماعی فردی جرم تلقی می نماید که در دگرگونی شخصیت بزهکار نقش بزرگی را ایفا می کند. وقتی علت جرم مشخص شد (جرم شناسی خرد و کلان) جرم شناسی کاربردی وارد عمل می شود، یعنی به دنبال شناخت علل وقوع جرم جرم شناسی راهکارهایی را برای اصلاح و درمان مجرم و پیشگیری و به منظور جلوگیری از تکرار جرم ارائه می دهد. در جرم شناسی بالینی جرم شناسی با الهام از الگوی پزشکی و تشکیل دهنده پرونده شخصیت مجرم به دنبال اصلاح و درمان مجرمین در زندان و کلینیکی کردن زندان برای درمان مجرمین و فردی کردن اجرای مجازات می باشد با ظهور جرم شناسی بالینی برنامه های اصلاح و درمان ارسال ۱۹۵۰ به بعد مطرح شد( پیشین، ۸۹).

اگرچه برنامه های اصلاح و درمان از دیرباز تاکنون مورد توجه دانشمندان و نهادهای بین المللی و داخلی کشورها از جمله ایران قرار گرفته است هم اکنون نیز چنین برنامه هایی در قوانین کشور ما و سازمان زندانها به اجرا گذاشته می شود اما آمار و تحقیقات امروزه در کشورها نشان می دهد که جرم شناسی اصلاح و درمان با شکست روبه رو شده است و همچنان نرخ بزهکاری به ویژه تکرار جرم بالاست. جرم شناسان برای شکست جرم شناسی اصلاح و درمان عللی را ذکر کرده اند که از جمله آنها عبارتند از:

اولاً: از آنجا که شخصیت انسان شخصیتی پیچیده است و انسان ها قادر به شناسایی همه ابعاد این شخصیت پیچیده نیستند این نظریه بر این اصل استوار است که با عنایت به شکست اصل اصلاح و درمان مجرمین، این اصل باید کنار گذاشته شود و به جای آن مطالعه جرم مورد توجه قرار بگیرد چون اولاً هیچ چیز کارآمد و موثر نبوده است.

ثانیاً: هیچ چیز تکان نخورده و متحول نشده است.

ثالثا: عدم وجود امکانات و ابزارهایی مطلوب برای تحقق اهداف جرم شناسی اصلاح و درمان(پیشین، ۹۸).

بنابراین سیاست جنایی کشورها مبتنی بر اصلاح و درمان مجرمین و نهایتاً پیگشیری از تکرار جرم بود که زندان را به عنوان محلی برای اصلاح و درمان می دانستند و به دنبال ایجاد اصلاحات در زندان ها و تهیه و تنظیم برنامه های اصلاحی و درمانی بوده است که امروزه با توجه به آمارها و شواهد به شکست انجامید.

جرم شناسی واکنش اجتماعی

این دسته از جرم شناسان از دهه ۷۰ میلادی وارد حیطه جرم شناسی شده است. جرم شناسی واکنش اجتماعی به دنبال علت شناسی عمل مجرمانه نیست بلکه علت جرم را ناشی را واکنش های اجتماعی و نهادهای مربوط به کنترل جرم می دانند. اگر در جرم شناسی کلاسیک نهادهای کنترل کننده جرم (پلیس دادگاه و…) را مثبت و مطلوب تلقی کنند و علت جرم را چیزهایی غیر از اینها می دانند ولی در جرم‌شناسی واکنش اجتماعی به این عوامل کنترل کننده جرم با دیده منفی نگریستیم و به عنوان علت جرم تلقی می کند. لذا جرم‌شناسی واکنش اجتماعی، نظام کیفری و مجازاتها را به عنوان عامل جرم زا و نیز نهادهای کیفری را به عنوان عوامل ایجاد تعدد و تکرار جرم مطالعه می کند.

 

                                                    .

Post Author : مدیر سایت

Related Post