خصوصیات کیفی مرتبط با محتوای اطلاعات، استانداردهای حسابداری، ارزش پیش‌بینی‌کنندگی


 

خصوصیات کیفی اصلی مرتبط با محتوای اطلاعات
نوعی موازنه لازم است
نگاره شماره 2-1: خصوصیات کیفی مرتبط با محتوای اطلاعات
2-3-1. مربوط بودن
همان‌طور که در نگاره 2-1 مشاهده می‌کنیم اطلاعاتی مربوط می‌باشند که بر تصمیم‌گیری‌ها تأثیرگذار باشد. در واقع مربوط بودن توان بالقوه اطلاعات است که به استفاده‌کنندگان کمک می‌کند تا بتوانند پیش‌بینی‌هایی درباره رویدادهای گذشته، حال و آینده داشته باشند و یا دیدگاه خود را در مورد انتظارات گذشته تأیید یا تصحیح کنند و به این ترتیب باعث ایجاد تغییر در تصمیم‌گیری استفاده‌کنندگان می‌شود. مطابق بیانیه مفاهیم نظری گزارشگری مالی ایران اطلاعاتی‌ مربوط‌ تلقی‌ می‌شود که‌ بر تصمیمات‌ اقتصادی‌ استفاده‌کنندگان‌ در ارزیابی‌ رویدادهای‌ گذشته‌، حال‌ یا آینده‌ یا تأیید یا تصحیح‌ ارزیابی‌های‌ گذشته‌ آنها مؤثر واقع‌ شود (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1388). هیات استانداردهای حسابداری مالی (FASB) نیز همین تعریف را درخصوص ویژگی «مربوط‌بودن» ارائه نموده است.
تقریباً کلیه هیأت‌ها و کمیته‌های مرتبط با قانون‌گذاری و تدوین‌کنندگان استانداردهای حسابداری، تعریف واحدی را برای ویژگی «مربوط‌بودن» اطلاعات ارائه نموده‌اند و همگی بر سودمندی و اثرگذاری این ویژگی برای ایجاد تغییر در تصمیم از طریق کمک به استفاده‌کنندگان برای انجام پیش‌بینی‌هایی در مورد نتایج رویه‌های گذشته، حال و آینده یا به منظور تأیید یا تصحیح انتظارات قبلی آنها اتفاق نظرداشته‌اند.
ویژگی «مربوط بودن» متشکل از خصوصیات «ارزش پیش‌بینی‌کنندگی» و « انتخاب خاصه » می‌باشد که در ادامه به تشریح آنها می‌پردازیم.
2-3-1-1. ارزش پیش‌بینی‌کنندگی
در تعریف «مربوط‌بودن» به توان اطلاعات، برای پیش‌بینی اشاره شده است، در واقع اطلاعاتی مربوط تلقی می‌شود که توانایی استفاده‌کنندگان در پیش‌بینی رویدادهای آتی مانند جریان‌های نقدی آتی و یا تأیید (رد) پیش‌بینی‌های قبلی را افزایش دهد. «ارزش پیش‌بینی‌کنندگی» اطلاعات منطبق بر همین مفهوم می‌باشد و از طریق افزایش احتمال پیش‌بینی درست نتایج رویدادهای گذشته یا حال به استفاده‌کنندگان کمک می‌کند.
اطلاعات‌ مربوط‌، یا دارای‌ ارزش‌ پیش‌بینی‌کنندگی‌ و یا حائز ارزش‌ تأییدکنندگی‌ است. نقش‌های‌ پیش‌بینی‌کنندگی‌ و تأییدکنندگی‌ اطلاعات‌ به‌ هم‌ مربوط‌ می‌باشند. به‌طور مثال‌، اطلاعات‌ در مورد وضعیت فعلی‌ دارایی‌ها، توان سودآوری‌ و جریان‌های نقدی واحد تجاری‌، برای‌ استفاده‌کنندگانی‌ که‌ سعی‌ دارند توان‌ واحدتجاری‌ را در استفاده‌ از فرصت‌ها و پرداخت سود‌ پیش‌بینی‌ کنند، دارای‌ ارزش‌ است. همین‌ اطلاعات‌ دارای‌ نقش‌ تأییدکنندگی‌ در مورد پیش‌بینی‌های‌ گذشته‌ نیز می‌باشد. اگرچه عموماً فرض می‌شود ارزش‌های منصفانه ارزش پیش‌بینی‌کنندگی بیش‌تری را نسبت به معیارهای بهای تاریخی فراهم می‌آورد، اما هیچ‌گونه مستندات تجربی در این خصوص موجود نیست. به‌طورکلی، مطالعات نشان داده‌اند که تجدید ارزیابی دارایی‌های ثابت پیش‌بینی سودهای آتی را بهبود می‌بخشد (رحمانی و حمیدی، 1386).
برای‌ اینکه‌ اطلاعات‌ دارای‌ ارزش‌ پیش‌بینی‌کنندگی‌ باشد نیازی‌ نیست‌ که‌ در قالب‌ یک‌ پیش‌بینی‌ صریح‌ ارائه‌ شود. معهذا توان‌ پیش‌بینی‌ براساس‌ صورت‌های‌ مالی‌ تحت‌ تأثیر نحوه‌ نمایش‌ اطلاعات‌ در مورد معاملات‌ و سایر رویدادهای‌ گذشته‌ ارتقا می‌یابد. به‌طور مثال‌ هرگاه‌ اقلام‌ غیرمعمول‌، غیرعادی‌ و غیر تکراری‌ درآمد یا هزینه‌ جداگانه‌ افشا شود، ارزش‌ پیش‌بینی‌کنندگی‌ صورت‌های‌ عملکرد مالی‌ افزایش‌ می‌یابد (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1388).
2-3-1-2. انتخاب خاصه
براساس مفروضات بنیادی حسابداری کلیه اقلام مندرج در صورت‌های مالی باید بر حسب واحد پول ملی که شاخص اندازه‌گیری رویدادهای مالی است، گزارش شود. صورت‌های‌ مالی‌ تنها می‌توانند آن‌ خاصه‌هایی‌ را ارائه‌ کند که‌ برحسب‌ واحد پول‌ قابل‌ بیان‌ است‌. برخی‌ خاصه‌های‌ پولی‌ که‌ می‌توان‌ در صورت‌های‌ مالی‌ ارائه‌ کرد عبارتند از بهای‌ تمام‌ شده‌ تاریخی‌، ارزش متعارف، ارزش فعلی، بهای‌ جایگزینی‌ یا خالص‌ ارزش‌ بازیافتنی‌. انتخاب‌ خاصه‌ای‌ که‌ قرار است‌ در صورت‌های‌ مالی‌ گزارش‌ شود باید مبتنی ‌بر مربوط‌بودن‌ آن‌ به‌ تصمیمات‌ اقتصادی‌ استفاده‌کنندگان‌ باشد.
خاصه اصلی مورد استفاده در ایران عمدتاً بهای تمام شده تاریخی است، لیکن خواص دیگر نیز ممکن است تحت شرایط معین، مربوط تلقی شده و در گزارشات مالی از آن استفاده شود. مثلاً در شرایط تورمی که قیمت‌ها در حال افزایش است، استفاده از ارزش منصفانه و ارزش‌های روز می‌تواند اطلاعات مربوط‌تری ارائه نماید. اطلاعات‌ در مورد سایر خاصه‌ها ازجمله‌ خاصه‌های‌ غیرقابل‌ بیان‌ به‌ پول‌ از قبیل‌ مقادیر و سررسیدها را می‌توان‌ با شرح‌ اقلام‌ در صورت‌های‌ مالی‌ یا یادداشت‌های‌ توضیحی‌ به‌ استفاده‌کننده‌ انتقال‌ داد (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1388).
2-3-2. قابلیت اتکا
ویژگی دیگر برای‌ مفید بودن اطلاعات‌ «قابل‌اتکابودن» است. درواقع اطلاعاتی‌ قابل‌اتکاست‌ که‌ عاری‌ از هرگونه خطا و اشتباه‌ و تمایلات‌ جانبدارانه‌ بااهمیت‌ باشد و به‌
شکل منصفانه تهیه شده باشد و بطور صادقانه‌ بیانگر‌ آن‌ چیزی‌ باشد که‌ مدعی‌ بیان‌ آن‌ است‌ یا به‌ گونه‌ای‌ معقول‌ انتظار می‌رود بیان‌ کند. به‌علت وجود تضاد بین ویژگی‌های کیفی اطلاعات حسابداری، گاهاً اطلاعاتی که از قابلیت اتکای بالایی برخوردارند ممکن است «مربوط» محسوب نشوند و یا بلعکس. در واقع باید نوعی موازنه بین ویژگی‌های «قابلیت اتکا» و «مربوط بودن» بوجود آورد. در این میان اهداف حسابداری مبتنی بر ارائه اطلاعات مفید برای تصمیمات استفاده‌کنندگان نقش تعیین کننده‌ای در این موازنه خواهد داشت و کفه ترازو را به سود آن ویژگی از اطلاعات که این هدف را تأمین نماید، سنگین‌تر خواهد نمود. همان‌طور که در نگاره شماره 2-1 مشاهده گردید، قابل اتکابودن متشکل از مفاهیم «کامل بودن»، «بی‌طرفی»، «احتیاط» و «بیان صادقانه» می‌باشد.
2-3-2-1. کامل‌ بودن‌
اطلاعات‌ مندرج‌ در صورت‌های‌ مالی‌ هنگامی معتبر است که باتوجه‌ به‌ سطح اهمیت‌ و ملاحظات‌ مربوط‌ به‌ فزونی‌ منافع‌ بر هزینه‌ تهیه‌ و ارائـه‌ آن‌ها‌، کلیه حقایق لازم در خصوص وقایع اقتصادی را بیان نماید. حذف‌ بخشی‌ از اطلاعات‌ ممکن‌ است‌ باعث‌ شود که‌ اطلاعات‌ نادرست‌ یا گمراه‌کننده‌ شود و لذا قابل‌ اتکا نباشد و از مربوط‌بودن‌ آن‌ کاسته‌ شود (کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1388). با این حال کامل بودن مفهومی نسبی است و اطلاعات مالی اساساً نمی‌توانند همه واقعیت‌های مربوط به رویدادهای اقتصادی را بیان کند.

2-3-2-2. بی‌طرفی‌