راهکارهای اصلاح نظام یارانه، نحوه پرداخت یارانه، فرآورده های نفتی

 

با پرداخت یارانه به صورت مستقیم، درآمد افراد افزایش یافته و با توجه به کشش درآمدی تقاضای انرژی، میزان مصرف انرژی افزایش می یابد؛ همچنین با پرداخت یارانه مستقیم، قیمت انرژی نیز افزایش یافته و با توجه به کشش قیمتی تقاضای انرژی ، میزان مصرف انرژی کاهش پیدا میکند. در حال حاضر به دلیل قیمت پایین انرژی، مصرف انرژی ، بهینه انجام نمی شود و در بسیاری از موارد انرژی ، بیهوده تلف می شود . با افزایش قیمت انرژی و پرداخت یارانه مستقیم با توجه به این که افراد میخواهند میزان مطلوبیت خود را افزایش دهند. بنابراین ممکن است یارانه دریافتی صرف خرید کالای دیگری شود و در مقابل ، انرژی کمتری را با دقت و بهروری بالاتری مصرف کنند. (قادری و دیگران،1384)
2-18 تأثیر یارانه بر قاچاق سوخت :
به دلیل اختلاف قیمت فرآورده های نفتی در داخل کشور با کشورهای همسایه ، در چند سال اخیر پدیده قاچاق سوخت رواج پیدا کرده است .با توجه به اینکه حداکثر ظرفیت باک خودروها ممکن است چند صد لیتر باشد ، لذا به دلیل حجم کم سوختی که بوسیله یک خودرو از کشور خارج می شود به این مسأله توجه نشده است. در صورتی که نرخ بالای خروج خودروها به خارج از کشور در سطح کلان هزینه های بالایی را منجر شده است. (قادری و دیگران،1384)
از سوی دیگر به دنبال طرح هدفمندی یارانه ها، قاچاق فراورده های نفتی از ایران به پاکستان با کاهش چشم گیری روبرو شد. به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در کراچی، با شروع طرح هدفمندی یارانه و به خصوص حامل های انرژی، فروش بنزین قاچاق شده از ایران در پاکستان به شدت کاهش یافته است . ( روابط عمومی معاونت امور اقتصادی وزارت اموراقتصادی و دارایی ،1389 )
2-19 سایر تأثیرات یارانه:
سایر تأثیرات مربوط به یارانه به صورت زیر است :
2-19-1 تأثیر یارانه بر توزیع و ترکیب جمعیت :
یکی از اثرات یارانه ها ، تأثیر بر متغیرهای جمعیتی و از جمله مهاجرت می باشد . یارانه ها با تأثیر بر مکانیسم قیمت محصولات بر توزیع و ترکیب جمعیت تأثیر می گذارند . این گونه سیاست ها با تأثیر بر روابط بخش های تجاری به ویژه بخش کشاورزی در سطح پایینی قرار داده شده و تأثیر منفی بر سطح درآمد کشاورزان و روستاییان می گذارند. اثر بر مهاجرت داخلی نیز روشن است، اختلاف درآمد در شهرها و روستاها باعث مهاجرت روستاییان به شهرها می شود .( سعیدی ،1370 )
2-19-2 یارانه و الگوی مصرف :
یارانه های مواد غذایی در بیشتر جوامع به کالاهایی پرداخت می شود که نقش مهمی در الگوی مصرف بازی دارند؛ از سوی دیگر الگوی مصرف رابطه ای متقابل با عوامل اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی دارد و کالاهایی در ایران یارانه ی و سهمیه بندی هستند که کالاهای اساسی و جز الگوی مصرف پایه اغلب مردم هستند و تغیر قیمت آن ها مسلماً الگوی مصرفی را در زمانی تغیر می دهد که هیچ جایگزین مناسبی از طریق تغیر ساخت های اقتصادی ارائه نشده است. لذا تأمین حداقل نیازهای اساسی مردم حتی اگر قشر آسیب پذیر به درستی شناخته نشده باشند، تغیر ساخت های اقتصادی به تغیر الگوی مصرف می انجامد،تغیری که قطعاً شوک مهمی به الگوهای فرهنگی- اقتصادی وارد می کند .( سعیدی ،1370 )

2-20 روش های محاسبه یارانه :
برای محاسبه یارانه از روش های مختلفی بهره می گیرند که دو روش اصلی آن عبارتند از :
روش شکاف قیمت
روش معادل یارانه مصرف کننده
در روش دوم یارانه عبارتند از جمع جبری تفاوت بین قیمت های داخلی و جهانی به علاوه تمامی پرداخت های مالی مستقیم به مصرف کننده که قیمت پرداختی برای مصرف داخلی را کاهش می دهد . (مشعل ، نشریه کارکنان صنعت نفت ،12آبان 1387)
2-21 نحوه پرداخت یارانه :
امروزه در جهان یارانه ها بیشتر به تولیدکنندگان و یا محصولات کشاورزی پرداخت می شود به گونه ای که باعث صیانت وضعیت معیشتی تولیدکنندگان و زارعان در مقابل نوسانات قیمت تمام شده و اولیه تولید در کشورها با مشکلی مواجه نمی گردد .اگر اعطا این نوع یارانه ها با حمایت های دولتی در مقابل نوسانات قیمت وجود نداشته باشد ، ممکن است باعث ورشکستگی شدید در بازار تولیدات صنعتی و کشاورزی گردد . مدل های دیگری از نحوه پرداخت یارانه در کشورهای مختلف وجود دارد که از جمله آن ها می توان به یارانه مستقیم اشاره کرد که به صورت نقد به اقشار آسیب پذیر پرداخت می شود، هم اکنون یارانه مستقیم در رأس دولت ایران می باشد .( اکبری ،1382 )
2-22 راهکارهای اصلاح نظام یارانه ها :