شکلگیری سازهی سطح انتظار، شکلگیری سازهی انتظار، رویکرد روان تحلیلگری

 

نظریهی رفتاری
نظریههای رفتاری تعلل ورزی را برحسب نظریهی تقویت تبیین میکنند، یعنی به تعویق انداختن کار برای فرد، اثر تقویتی بیشتری از انجام آن دارد. (بریودی، 1980؛ به نقل از حسینی وخیر، 1388).
رویکرد روان تحلیلگری
رویکرد روان تحلیلگری تعلل ورزی را به عنوان یک رفتار مسالهدار که نشان دهندهی هیجانهای روانی زیر بنایی است و بیشتر در برگیرنده احساسهایی نسبت به خانواده فرد میباشند، شناسایی میکند. رویکردهای شناختی نیز بر نقش باورهای غیر منطقی و چشمداشتهای غیر واقع بینانه در تعلل ورزی تاکید میکنند. (شوارتز، 2007).
نظریهی انگیزشی
بسیاری از نظریهپردازان تعلل ورزی را بیشتر یک مشکل انگیزشی میدانند. برای نمونه دوایت و اسچوونبرگ (2002) ماهیت پویایی تعلل ورزی را به تنزیل موقتی نسبت دادهاند. آنها معتقدند که تعلل ورزی تمایل به بیارزشی و یا کم اهمیت جلوه دادن پاداشهای تاخیری است. مطابق این نظریه افراد تمایل به انجام تکالیفی دارند که پاداششان بیشتر و فوری باشد. در مقابل آن، کارهایی که در حال حاضر ناخوشایند و در بلندمدت پاداشدهنده هستند را به تاخیر میاندازند. فراری (2001) تعلل ورزی را «شکست خود تنظیمی عملکرد» میداند که در آن، افراد تعلل ورز در تنظیم کارکردشان در موقعیتهای استرسزا و با بار شناختی بالا، شکست میخورند (به نقل از جوکار و دلاورپور، 1386).
2-1-1-12 شیوع تعلل ورزی
تعلل ورزی در جمعیت کلی شایع شناخته شده و به طور مزمن حدود 15% – 20% بزرگسالان را تحت تاثیر قرار میدهد. هامر و فراری (2002) تعلل ورزی حاد را میان بزرگسالان، بالای 20% در امور روزمره تشخیص دادهاند در حالیکه میزان تعلل ورزی تحصیلی مشکل آفرین میان دانشجویان را حداقل 70% تا 90% و تعلل ورزی حاد را 20% تا 30% میان دانشجویان تخمین زدهاند (فریر، جانسون و مک کاون، 1996 مک کاون و جانسون، 1991، روث بلوم، 1984، به نقل از مصطفوی، 1389).
پژوهشها در مورد علت و همبستههای تعلل ورزی نتایج مختلفی را ارائه دادهاند و به متغیرهای مختلفی اشاره داشتهاند از جمله ناتواتی در خود تنظیمی، اعتماد به نفس پایین، مکان کنترل بیرونی، خودکارآمدی پایین در خود تنظیمی، خلق و صفات شخصیتی نوروتیسم بودن و مسئولیتپذیری کم، جهتگیریهای هدف پیشرفت و کاربرد ضعف مهارتهای یادگیری، مطالعات چندی تعلل ورزی را به مدیریت زمان، تقویت خود، هدفمندی و به ارزیابیهای خیلی کم از کنترل و تنظیم خود مرتبط دانستهاند (لی، 1992، لی و سچونبوری، 1993؛ تیک و بومیستر، 1997، به نقل از مصطفوی، 1389).
2-1-2 تعریف ارزش تکلیف
یکی از مولفههای مهم در نظریه انتظار – ارزش مولفه ارزش تکلیف است. در این مدل، ارزش تکلیف به عنوان انگیزه برای تعامل در فعالیتهای مختلف (پاتریشیا، 2000، به نقل از گرجیان، بیتا) و دلایل گوناگون دانشآموزان برای انجام یا عدم انجام تکلیف، تعریف شده میشود (ویگفیلد و اکلز، 2002؛ اکلف، 2003، به نقل از گرجیان، بیتا) و با مشوق بودن تکلیف برای افراد سر و کار دارد (ستسو و اسمیت، 2005، به نقل از حسینی، طالعپسند و بیگدلی، 1390). ارزش تکلیف را میتوان به عنوان سائقی برای تعامل در فعالیتهای تحصیلی تعریف کرد (درتاج، 1392).
2-1-2-1 چگونگی شکلگیری مدلهای انتظار- ارزش
مدلهای انتظار- ارزش برخاسته از یک دیدگاه شناختی عمومی در زمینهی انگیزش، و نیز منعکس کنندهی بعد شناختی فرد به عنوان یک تصمیمگیرندهی فعال و منطقی هستند، که در مقابل مدلهای قدیمیتر رفتاری انگیزش مطرح شدهاند.
2-1-2-1-1 شکلگیری سازهی انتظار
تولمن (1932) مطرح که پاداش صرفاْ تداعی بین محرک و رفتار را نقش نمیزند، بلکه حتی حیوانات نیز انتظاراتی را دربارهی این که اگر رفتار خاصی را انجام دهند چه اتفاقی برای آنها اتفاق خواهد افتاد، یاد میگیرند. سپس وقتی که آنها رفتار مزبور را انجام میدهندٰ در انتظار پاداش یا تنبیه مینشینند. تولمن این مفهوم شناختی انتظار را جایگزین مفهوم مکانیکی عادت در مدلهای سائق کرد. در زمینهی موفقیت باید گفت، دانشآموزانی که انتظار دارند در کاری خوب عمل کنند یا موفق شوند، احتمالأ دوباره در آینده به آن کار دست خواهند زد.
2-1-2-1-2 شکلگیری سازهی ارزش
لوین (1935) در نظریهی خود از واژهی جاذبه استفاده کرده است، تا خاطر نشان کند که افراد، برای هر یک از اشیای موجود در محیط، جاذبه کسب میکنند. به عنوان مثال، هر گاه فرد گرسنه باشد، اشیای مربوط به غذا نسبت به سایر اشیای محیط (کتاب، کار، تلویزیون ، سایر افراد) دارای جاذبهی مثبتی میشوند، چرا که غذاست که نیاز فعلی فرد را برآورده میکند. بنابراین فرد به اشیای مربوط به غذا نزدیک میشود. علاوه بر این، هرچه نیاز به مدت طولانیتری ارضانشده باقی بماند ممکن است جذابیت اشیای مربوطه بیشتر شود. علاوه بر این، برخی از اشیا ممکن است به دلیل خصوصیت ذاتی شان، دارای جاذبه بیشتری باشند (مثلاُ مرغ و کتلت در برابر نان وآب)، بطوری که افراد به این اشیا بیشتر نزدیک میشوند تا اشیایی که جذابیت کمتری دارند (واینر، 1992). در زمینهی موفقیت باید گفت، دانش آموزانی که کنجکاو و فعال هستند (نیاز به یادگیری دارند)، برخی از اشیا و امور را جذابتر یا دارای جاذبهی مثبت تری مییابند، مثل فعالیتهای کامپیوتری یا سایر کارهایی را که ذاتا جالب نظر هستند ( پینتریچ و شانک، 2002).
2-1-2-1-3 شکلگیری سازهی سطح انتظار
در جریان حرکت از مدلهای رفتاری مکانیکی که روی پاداش و عادت تآکید میکردند به سوی مدلهای «اندام وارهتر» شناختی که متوجه انتظار و ارزش بودند، نیاز به تعریف مفهوم یک راها
نداز یا انرژی دهندهی رفتار مثل غریزه، سائق، نیاز و عادت کاهش یافت و نیاز چندانی به تعریف این موارد احساس نمیشود بلکه مسئلهی جهتگیری از اهمیت برخوردار است. لوین با در نظر گرفتن مولفههای انتظار و ارزش، سازهی سطح انتظار را برای فرآیند شناختی تصمیمگیری پیشنهاد کرد. سطح انتظار عبارت است از هدف یا معیاری که فرد بر اساس تجارب گذشته و آشناییای که با یک تکلیف دارد برای خود در نظر میگیرد (پینتریچ و شانک، 2002).
2-1-2-2 نظریهی انتظار- ارزش اتکینسون