شیوه ها و اشکال جامعه پذیری سیاسی

 

ارتباط جامعه پذیری و فرهنگ سیاسی از موضوعات مهم بحث می باشد، چه آنکه که در نتیجه جامعه پذیری سیاسی، موجبات انتقال فرهنگ سیاسی به نسل آینده جامعه فراهم می آید. از طریق فرایند اجتماعی شدن، فرهنگی را فرا می گیرند و موجب انتقال فرهنگ می گردند. هر فرد دانش ها، اعتقادات، ارزشها، هنجارها و انتظارات جامعه خویش را از این طریق کسب می کند، از طریق یادگیری (درونی کردن ) فرهنگ، انسان موفق می شود برای خویش شخصیت کسب کند ، ازطریق فرهنگ مهارت هایی را که برای بقایش در انواع گوناگون محیط های طبیعی لازم است، فرا می گیرد. از جمله آنها آموزه های سیاسی است که افراد از طریق جامعه پذیری سیاسی آنها را می آموزند و به آنان فرهنگ سیاسی خاصی منتقل می گردد. بنابراین بین جامعه پذیری سیاسی و فرهنگ سیاسی رابطه ای ناگسستنی وجود دارد که سخن از نهادهایی به میان می آید که در فرایند جامعه پذیری سیاسی نقش ایفا می کند. (همان:۸۰)
اگر نهادی توانایی ایجاد و انتقال یک فرهنگ سیاسی خاص را دارا باشد و بتواند آنرا به جامعه منتقل نماید، زمینه های حاکم شدن آن فرهنگ سیاسی نیز فراهم خواهد آمد و اگر با فرهنگ سیاسی حاکم هماهنگی و وجه اشتراک وجود داشته باشد، زمینه های بقا و تداوم آنرا در پی دارد و اگر تفاهم و تضاد واقع شود، زمینه های شورش و انقلاب و دگرگونی های دیگر را فراهم می آورد. (همان:۸۰)
۲-۶- شیوه ها و اشکال جامعه پذیری سیاسی:
منظور از روش جامعه پذیری سیاسی راه هایی است که ساختارهای موجود، عمل جامعه پذیری را انجام می دهند، شاید روش ها و شیوه های متعددی وجود داشته باشد ولی معمولاً محققین به دو شیوه مهم اشاره می کنند که عباتند از :روش آشکار یا مستقیم – روش پنهان یا غیر مستقیم.
الف: روش آشکار یا مستقیم :جامعه پذیری سیاسی به صورت مستقیم به معنای آن است که یادگیری سیاسی و تجربیات سیاسی ناشی از آن دارای ماهیتی سیاسی می باشد و در اشکال مستقیم می توان به حفظ الگوهای فرهنگی در جامعه همت گمارد. جامعه پذیری سیاسی به طور مستقیم در اشکال ذیل صورت می گیرد :
۱- روش تقلید: در جامعه پذیری سیاسی روش تقلید از مهم ترین و اساسی ترین شیوه های جامعه پذیری سیاسی مستقیم است. در این روش یادگیری سیاسی انسان ها در دوره های مختلف مبتنی بر تقلید می باشد که شامل ارزشهای سیاسی، رفتارهای سیاسی، مهارت ها، انتظارات و توقعات سیاسی و نگرش های سیاسی است. تقلید ممکن است آگاهانه و یا ناآگاهانه صورت پذیرد. تقلید ممکن است به صورت مثبت یا منفی بروز کند. تقلید مثبت، عمل بر اساس الگوهای رفتاری مورد قبول می باشد، ولی تقلید منفی، مخالفت با الگوها، ارزش ها، نظریات و اعتقادات است که حکومت در پی انجام و مبلغ آن می باشد.
در جامعه ای که تقلید منفی به صورت نهادینه درآید، نظام سیاسی چاره ای جز تغییر الگوها ، واگذاری قدرت و یا گزینش شیوه استبدادی ندارد. (مهرداد،۸۶:۱۳۷۶)
۲- جامعه پذیری پیش بینی شده : روش جامعه پذیری پیش بینی شده آن است که افراد برای آینده خود، حرفه و شغل مشخصی را در نظر می گیرند و برای دست یابی به آن و بالا بردن ضریب موفقیت در آن شغل، از اعمال و رفتارهای دارندگان شغل، تقلید می کنند، به عنوان مثال افرادی که به پست های سیاسی علاقه مند هستند، برای ایجاد آمادگی در خود برای احراز همان پست، از حرکات و رفتارهای اجتماعی و سیاسی سیاست مداران تقلید می کنند. البته از این روش در جامعه شناسی سیاسی کمتر استفاده می شود. این روش شباهت زیادی به روش تقلید دارد. (همان:۸۷)
۳- آموزش سیاسی :
شیوه آموزش سیاسی در جامعه پذیری سیاسی برای انتقال گرایش ها و نگرش های سیاسی از جانب دولت و گروه های دیگر به نسل جدید، امری ضروری است. نهادهایی چون خانواده، مدرسه ، سازمان ها و موسسات دولتی و گروه های اجتماعی و سیاسی مستقر در جامعه می توانند و به عبارت بهتر بایستی دست به آموزش سیاسی بزنند.
آموزش مستقیم ارزش ها و رفتارهای مهم سیاسی و ترویج اصول آن، چه از طریق کانال های رسمی و چه از طریق کانال های غیر رسمی ضروری است. در آموزش سیاسی بایستی شهروندان را نسبت به وظایف، تعهدات و حقوق سیاسی و اجتماعی خود آگاه کرد و از جریاناتی که در درون نظام سیاسی در جریان است، مطلع ساخت، چرا که شهروندانی که فاقد چنین اطلاعاتی باشند، نه می توانند مشکلات خود را حل نمایند و نه یارای برداشتن باری از دوش دولت دارند .
نظام سیاسی از طریق آموزش سیاسی، احساس وفاداری به نظام، حس میهن پرستی، وابستگی به نهادها و ارزش های سیاسی را در شهروندان تقویت می کنند و بدین وسیله، مشروعیت و سطح پشتیبانی از نظام ارتقا می یابد که موجب استحکام نظام سیاسی می شود. (همان :۸۹)
۴- تجربیات سیاسی :
جامعه پذیری سیاسی از طریق تجربیات سیاسی به این معنا است که فرد از برخورد با شخصیت های سیاسی، ساخت ها، نهادها، و وقایع سیاسی، تجربیاتی را درباره سیاست می آموزد که در نحوه رفتار سیاسی او تاثیر می گذارند؛ چرا که مشاهدات سیاسی و مشارکت در فرایند سیاسی گرایش های سیاسی فرد را شکل می دهد. (همان :۹۱)
اگر افراد جامعه احساس کنند در فرایند تصمیم گیری ها می توانند تاثیرگذار باشند، تمایل بیشتری برای شرکت در فعالیت های سیاسی از خود بروز می دهند. پس لازم است، شرایطی فراهم شود تا شهروندان به درجه اعتماد به نفس سیاسی دست یابند. به طور کلی اعتماد به نفس سیاسی در محی
طی رشد می کند که دو
لت ها نسبت به نیازها و تقاضاهای عمومی پاسخگو باشند و شخص احساس کند در تحقق نیازها و تقاضاهایش به موفقیت هایی دست یافته است، البته این نوع از جامعه پذیری در بزرگسالان متداول تر از دوره کودکی است. چون امکان تماس با مقامات و سازمان های دولتی و سیاست های آنها برای شهروندان بزرگسال بیشتر فراهم می باشد. (همان :۹۱)
ب: روش غیر مستقیم جامعه پذیری سیاسی:
معتقدان این نظریه بر این باورند که نگرش ها و تمایلات سیاسی فرد در سنین بزرگسالی همگی ناشی از تاثیراتی است که در دوران اولیه و در محیط خانواده به خود گرفته است. در واقع گرایش های سیاسی، نگرش ها و ارزشهای اجتماعی هر فرد را حاصل تعمیم مسائلی می دانند که او در محیط خانواده کسب کرده است. (همان :۷۷)