فناوری اطلاعات و ارتباطات، ارزیابی آمادگی الکترونیکی، تعریف آمادگی الکترونیکی


 

مدل سنجش آمادگی الکترونیکی : مدل مناسبی برای اندازه گیری وضعیت فعلی کشورها و سازمان ها از
منظر زیرساخت فنی، اجتماعی، فرهنگی، مدیریتی و غیره برای ورود به دنیای الکترونیکی است.
(S M. Mutula , P van Brakel ; 2006 )
هر جامعه ای در صورتی می تواند به صورت مؤثر از فنّاوری اطلاعات بهره گیرد که در آن توانمندی بالفعل برای به کارگیری و بهره مندی از مزایای فنّاوری اطلاعات وجود داشته باشد. از این توانمندی به
« آمادگی الکترونیکی » تعبیر می شود (; 2007 Sushil S )
آمادگی الکترونیکی مفهوم نسبتا جدیدی است که توسعه ی آن مرهون نفوذ سریع اینترنت در سراسر جهان و پیشرفت چشم گیر استفاده از فناوری اطلاعات در کسب و کار و صنعت است. (Mutula & Van Brakel, 2006) . این مفهوم در اواخر دهه ی 1990 و به منظور فراهم آوردن چارچوبی یکپارچه برای ارزیابی وسعت و عمق شکاف دیجیتالی میان کشورهای توسعه یافته و کشورهای در حال توسعه شکل گرفت . در طول چند سال گذشته مدل های متعدد ارزیابی آمادگی الکترونیکی طراحی و توسعه داده شده است . که نگاهی سطحی به هر کدام از این مدل ها ، میزان آمادگی اقتصاد یا جامعه برای بهره گیری از جامعه ی اطلاعاتی و تجارت الکترونیکی را مشخص می کند . در بررسی دقیق تر ، آشکار تر می‌شود که مدل ها تعاریف بسیار متفاوتی از آمادگی الکترونیکی دارند ، روش های مختلفی برای ارزیابی استفاده می کنند و ارزیابی آنها در اهداف و نتایج متفاوت اند . ( حنفی زاده و همکاران،1387) . اولین تلاش ها برای تعریف آمادگی الکترونیکی در سال 1998، و ضمن اجرای « پروژه ی خط مشی سیستم های رایانه یی» انجام گرفت (Mutula & Van Brakel, 2006). در این پروژه یک مدل خود ارزیابی با نام « راهنمای آمادگی برای زندگی در دنیای شبکه‌یی» ارائه شد، که آمادگی الکترونیکی را به عنوان میزان آمادگی یک جامعه برای مشارکت در دنیای شبکه یی تعریف کرده است .
(حنفی زاده و همکاران،1387)
پس از توسعه ی اولین تعریف ، مرکز توسعه ی بین المللی دانشگاه هاروارد در سال 2000 با همکاری شرکت ماشین های تجاری بین المللی ( IBM ) مدلی با نام « آمادگی برای دنیای شبکه یی : راهنمایی برای کشورهای در حال توسعه » را مطرح کرد ، و نیز مجمع جهانی اقتصاد ، اینسید و اینفودو، در سال 2001 – 2002 مدل «شاخص آمادگی شبکه » را با تعریف همانند مدل پروژی خط مشی سیستم‌های رایانه‌یی توسعه دادند .
( حنفی زاده و همکاران،1387)
بر خلاف مدل های فوق ، که بر ارزیابی میزان آمادگی جامعه برای مشارکت در دنیای شبکه یی تمرکز دارند ، شرکت اقتصادی آسیا – اقیانوسیه در سال 2000 در مدل «راهنمای ارزیابی آمادگی تجارت الکترونیکی» ، انجمن ملل جنوب شرقی آسیا در سال 2001 در مدلی با نام «ارزیابی آمادگی انجمن ملل جنوب شرقی آسیای الکترونیکی» و موسسه‌ی بین المللی مک کانل در سال 2000 در مدلی با نام «ریسک تجارت الکترونیکی :
درک فرصت های آمادگی الکترونیکی جهانی» ، آمادگی الکترونیکی را آمادگی یک جامعه برای مشارکت در اقتصاد دیجیتالی ، تعریف می کنند . علاوه بر موارد یاد شده ، آژانس توسعه‌یی ، سازمان‌های تحقیقاتی و نیز دانشگاه ها تعاریف متفاوت دیگری از آمادگی الکترونیکی ارائه داده اند : ( حنفی زاده و همکاران،1387)
اتحادیه خدمات و فناوری اطلاعات جهانی در سال 2000 در مدلی با نام « بررسی بین المللی تجارت الکترونیکی» آمادگی الکترونیکی را اطمینان مصرف کننده به وجود امنیت و حفظ حریم خصوصی در تجارت الکترونیکی ، فناوری امنیتی بالا ، نیروی کار آموزش دیده و هزینه های آموزشی پایین ، سیاست های عمومی با محدودیت پایین ، فعالیت های تجاری جدید منطبق با عصر اطلاعات و هزینه های پایین برای فناوری تجارت الکترونیکی تعریف می کند . امپریکا جی . ام . بی اچ . آلمان براساس پروژه ی الگو برداری شاخص های اماری برای جامعه‌ی اطلاعاتی در سال 2001 گزارشی تحت عنوان «چارچوب الگوبرداری اروپا» ارائه داد . به عبارت دیگر ، در جامعه ی اطلاعات ، بخشی از فعالیت های اجتماعی در حال رشد از طریق شبکه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات انجام می شوند یا به فناوری های اطلاعات و ارتباطات وابسته اند. در سال 2001 مرکز توسعه‌ی بین المللی و مدیرتی تعارضات در دانشگاه مری‌لند ، در مدلی با نام «مدل شبکه‌یی مذاکره » جامعه‌ی آماده‌ی الکترونیکی را به عنوان جامعه‌ی دارای بازار ارائه کنندگان خدمات اینترنتی که سه مرحله‌ی توسعه‌ی قبل تجاری ، تجاری و رقابتی را پشت سر گذاشته اند تعریف می کند .
( حنفی زاده و همکاران،1387)
در سال 2003 ، محققینی از دانشکده ی مدیریت موسسه فناوری ماساچوست یک چارچوب مفهومی برای اندازه گیری آمادگی الکترونیکی ارائه دادند که در ان آمادگی الکترونیکی به صورت توانایی استفاده از فرصت‌های ارزشمند ایجاد شده از طریق به کارگیری اینترنت تعریف شده است . ( حنفی زاده و همکاران،1387)
مدل های ارزیابی آمادگی الکترونیکی ، بر حسب تعاریف متفاوتی که از آمادگی الکترونیکی ارائه می‌دهند ، اهداف مختلفی برای ارزیابی متصور می‌شوند به طوری که هدف مدل‌های دانشگاه هاروارد و پروژه‌ی خط مشی سیستم های رایانه‌یی تعیین میزان آمادگی افراد و سازمان ها برای مشارکت در دنیای شبکه‌یی است ،
در حالی که هدف مدل‌های ارائه شده توسط اتحادیه خدمات و فناوری اطلاعاتی جهانی ، شرکت اقتصادی
اسیا – اقیانوسی ، موسسه‌ی فناوری ماساچوست ، موسسه‌ی بین‌‌ المللی مک کانل و مرکز تحقیقاتی تجارت الکترونیکی دانشگاه تگزاس ( در مدلی با نام «اندازه‌گیری اقتصادی اینتر
نتی » در سال 1999 ) ، ارزیابی آمادگی اقتصادی دیجیتالی و تجارت الکترونیکی است . برخی دیگر از مدل ها مانند مدل های ارائه شده توسط دانشگاه مری لند ، شرکت بین المللی داده‌ها (در مدلی به نام «شاخص جامعه‌ی اطلاعاتی» در سال 2000 ) ، سازمان برنامه‌ی توسعه سازمان ملل ( در مدلی با نام « شاخص دست یابی به فناوری » در سال 2001 ) ، و سازمان جهانی مخابرات ( در مدلی با نام «شاخص دسترسی شبکه » در سال 2003 ) ارزیابی میزان دسترسی و استفاده از فناوری اطلاعات را هدف ارزیابی قرار داده‌اند . علاوه بر این مدل‌ها ، در سال 1999 از سوی اعضای دپارتمان جامعه شناسی دانشگاه ایالتی اوهایو مدلی با نام « تحلیل بین کشوری توسعه‌ی اینترنت » ، و نیز در سال 2003 مدلی با نام « چارچوب ارزیابی آمادگی الکترونیکی ملت‌ها » با هدف مشخص کردن عوامل کمک کننده به افزایش امادگی الکترونیکی یک کشور معرفی و ارائه شد . ( حنفی زاده و همکاران،1387)
اگر چه بعضی از مدل‌ها از اهدافی یکسان برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی برخوردارند، برخی دیگر اهداف مخصوص به خود را دارند . از جمله‌ی این مدل‌ها می توان اشاره کرد به : ( حنفی زاده و همکاران،1387)