فناوری اطلاعات و ارتباطات

 

فناوری اطلاعات و ارتباطات، تحولات گسترده‌ای را در تمامی عرصه‌های اجتماعی بشریت به دنبال داشته و تأثیر آن بر جوامع بشری به گونه‌ای است که جهان امروز به سرعت در حال تبدیل به یک جامعه اطلاعاتی است. جامعه‌ای که در آن دانایی و میزان دسترسی و استفاده مفید از دانش،‌ دارای نقش محوری و تعیین کننده است. مدرسه هوشمند مدرسه‌ای فیزیکی است و کنترل و مدیریت آن، مبتنی بر فناوری کامپیوتر و شبکه انجام می‌گیرد و محتوای اکثر دروس آن الکترونیکی و سیستم ارزشیابی و نظارت آن هوشمند است. در چنین مدرسه‌ای یک دانش‌آموز هوشمند، با صرف وقت بر روی موضوعات به شکل مستمر، منابع و قابلیت‌های اجرایی خود را توسعه و تغییر می‌دهد و این نکته‌ای است که به مسئولان مدرسه اجازه می‌دهد تا با توجه به تغییرات به وجود آمده و افزایش سطح اطلاعات دانش‌آموزان، آنها را برای اخذ اطلاعات جدید آماده نمایند. مدرسه هوشمند مدرسه‌ای است که جهت ایجاد محیط یاددهی ـ یادگیری و بهبود نظام مدیریتی مدرسه و تربیت دانش‌آموزان پژوهنده طراحی شده است. مدرسه هوشمند مؤسسه آموزشی است که در جهت فرایند یادگیری و بهبود مدیریت به صورت سیستمی نظام یافته بازسازی شده تا کودکان را برای عصر اطلاعات آماده سازد(شهیدی،۱۳۸۸: ۳۰).
دراین فصل مبانی نظری وادبیات موضوعی تحقیق ارائه و در پایان تحقیقات انجام شده داخلی و خارجی بیان می شود.
۲-۱٫تاریخچه پیدایش مدارس هوشمند
در دهه های اخیر، گستره فعالیت در زمینه آموزش و یادگیری نیز چون دیگر فعالیت های علمی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و غیره، از توسعه و پیشرفت سریع فناوری و ظهور پدیده هایی چون ماهواره، رایانه، اینترنت و غیره متاثر و دگرگون شده است. پیدایش سیستم های پردازشِ داده (رایانه) با سابقه ای بیش از سه دهه و توسعه صنعت نیمه هادی ها، سبب شده است که رایانه از انحصار سازمان ها و مراکز خاص خارج و در بسیاری از عرصه های کاربردی اجتماعی و فردی وارد شود؛ به گونه ای که در دهه نود، در بسیاری از کشورهای پیشرفته صنعتی، حتی مدارس ابتدایی هم مجهز به امکانات رایانه ای متناسب شدند.اختراع و توسعه رایانه، ایجاد شبکه های رایانه ای و پس از آن ظهور پدیده اینترنت را در پی داشت. اینترنت که در، ١٩۶٩ در دوران جنگ سرد از درون شبکه معروف پا گرفت، بسیار سریع رشد کرد. هیچ کس گمان نمی کرد این شبکه اطلاع رسانی در سال،۲۰۰۰ صاحب ١٨٠ میلیون کاربر باشد. سرعت و شتاب این رشد به گونه ای بود که به حدود ۵٠٠ میلیون کاربر در سال ٢٠٠٣ بالغ گردید.این توسعه سریع فناوری اطلاع رسانی به همراه عوامل دیگری چون تبدیل جامعه صنعتی به جامعه اطلاعاتی، تغییرات جمعیتی، جهانی تر شدن فعالیت های حرفه ای، گسترش نیروهای بازار در محدوده آموزش و به عبارت دیگر تجاری شدن مقوله آموزش، همه و همه، تاثیرات شگرف و چشمگیری در امر آموزش داشته اند(یوسف زاده،۱۳۸۷: ۴۰).
دنیای آموزش مبتنی بر وب دنیای جدیدی است که با دوره های مکاتبه ای سال های گذشته تفاوت بسیار دارد و فرصت دوباره ای برای کسانی که امکان دسترسی به آموزش های متعارف را نداشته یا در آنها موفق نبوده اند، فراهم می سازد. در ابتدای امر، هر چند کشورهای اروپایی و آمریکایی با دید وسیع تر و هشیارانه تری بااینترنت برخورد کردند و سرعت توسعه اینترنت در این کشورها بسیار بیشتر از کشورهای آسیایی بود، اما بالاخره آسیا نیز در۱۹۹۹با امکانات و توانایی های اینترنت بیشتر آشنا شد و در پی توسعه کاربردهای آن برآمد. افزایش روزافزون فروش رایانه های شخصی و نیز تعداد کاربران اینترنت در آسیا مؤید این ادعاست.
تفکر استفاده از رایانه ها و شبکه های رایانه ای برای کارهای مدرسه ای و عملی به قرن بیستم و اوائل دهه ۱۹۶۰ بر می گردد. گر چه هدف اصلی طرح آرپانت ایجاد شبکه ای برای تبادل اطلاعات نظامی و حفاظت ایالات متحده امریکا از تبعات جنگ سرد با شوروی سابق بود ولی در عین حال از آنجایی که سه مرکز از چهار مرکزی که برای راه اندازی شبکه های رایانه ای از همان ابتدا در مسیر آموزش های مدرسه ای رشد کردند و از اوایل دهه ۷۰ با به ثمر نشستن این طرح، تبادل اطلاعات و داده های علمی نیز بین مراکز مدرسه های امریکا شروع شده است.البته آموزش به کمک رایانه به شکل امروزی و در این گستره کاربرد در اوایل دهه ۱۹۹۰ با ظهور شبکه جهانی اینترنت شکل گرفت و با توجه به قابلیت های بسیار زیاد وب، آموزش الکترونیکی به سرعت رشد کرد و امروزه جایگاه خود را در ساختار آموزشی بسیاری از کشورها تثبیت کرده است.در سال۱۹۹۸ نیز برای اولین بار یک برنامه نرم‌افزاری، با نام «استاد دیجیتالی» که یکی از استفاده های اولیه از کامپیوتر رادرامور آموزشی پیشنهاد می‌کرد، در آمریکا استفاده شد. از آن زمان تا به امروز، آموزش مجازی تغییرات و پیشرفت های بسیاری داشته است؛ مثلا در سال۱۹۹۵ مراکز علمی ـ آموزشی آمریکا با ایجاد تغییراتی در سیستم خود و بهینه سازی آن،توانستند روش آموزش الکترونیکی را در همه جهان گسترش و اشاعه دهند(حسینی نژاد،۱۳۸۶: ۵۶).
۲-۲٫تاریخچه آموزش با کمک فناوری در ایران
به زمان بهره گیری از ابزارهای کمک آموزشی سمعی بصری شامل نمایش اسلاید و فیلم های آموزشی در کلاس درس باز می گردد. پس از آن، تلویزیون به عنوان رسانه آموزشی مورد توجه قرار گرفت و تلویزیون آموزشی ملی ایران به طور رسمی به امر آموزش همگانی در سراسر کشور پرداخت.پس از ورودصنعت رایانه به ایران و رشد و نفوذ رایانه های شخصی در میان
اقشار مختلف فرهنگی اجتماعی، ف
عالیت در زمینه آموزش مبتنی بر رایانه نیز آغاز شد و بیش از ده سال است که در این زمینه فعالیت می شود و این امر با تولید لوح های فشرده آموزشی آغاز شده است.در حال حاضر، صدها شرکت در زمینه آموزش مبتنی بر رایانه فعالیت می کنند که کیفیت محصولات بیشتر آنهاتقریباً در حد استانداردهای جهانی است. برخی از تولیدکنندگان در نمایشگاه های بین المللی غرفه دارند و حتی فروش آنها در خارج از کشور بیش از داخل است.به علت مشکلات زیرساختی و اینترنتی در کشور، هنوز اقدام جدی در مورد آموزش مبتنی بر وب صورت نگرفته است(یوسف زاده،۱۳۸۷: ۴۰).
به طور کلی، از نیمه دوم سال ١٣٨٠ به بعد، رویکرد به این مقوله جدی تر و فعالیت های عملیاتی در زمینه آموزش اینترنتی وبهره گیری از پهنای باند مخابراتی برای ارائه دوره های آموزشی در گوشه و کنار کشور آغاز شده است. در این زمینه، جمعی از استادان و کارشناسان دانشگاه های مختلف کشور در شهرهای تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و دیگر شهرها گام هایی برداشته اند.دانشگاه بین‌المللی ایران که ترکیبی از امکانات موجود و بالقوه‌ دانشگاهیان و فناوران ایرانی در خارج از کشور است با همکاری مراکز دانشگاهی ایران، ترکیبی را به وجود آوردند که پیش‌نیاز آموزش الکترونیکی در ایران در سطح دانشگاه فراهم گردد. در سال ۲۰۰۲ میلادی این دانشگاه نیروهای خود را ساماندهی کرد و در پی همایش آموزش مجازی این دانشگاه در اوت ۲۰۰۲، به عنوان اولین دانشگاه مجازی ایران ظاهر شد. پس از آن دانشگاه‌های مختلف مانند صنعتی شریف، اصفهان، شیراز، تهران، دانشگاه آزاد منطقه‌ جنوب تهران، دانشگاه علوم حدیث، و دانشگاه اینترنتی ایران نیز طرح آموزش الکترونیکی را اجرا کردند(یوسف زاده،۱۳۸۷: ۴۱).
۲-۳٫تعریف مدرسه هوشمند
مدرسه هوشمند مدرسه یی است که علاوه بر استفاده از امکانات فیزیکی مدرسه و برنامه هایی مانند سایر مدارس ابتدایی تلاش دارد تا با تجهیز به امکانات رایانه یی و فناوری های مربوطه کنترل و مدیریت خود را بر این اساس مبتنی کند و محتوای اکثر دورس را الکترونیکی کرده و ارزشیابی و نظارت سیستم را هوشمند گرداند . در این گونه مدارس ابتدایی سیستم بر روی کامپیوتر مرکزی مدرسه نصب می شود و با اتصال به تعداد زیادی از خطوط تلفن در طول شبانه روز آماده ارائه خدمات است . این سیستم امکانی را فراهم می آورد تا دانش آموزان ، اولیا و معلمین و کادر مدرسه در تعامل همیشگی و پویا برنامه خود را به پیش برند . امکان اطلاع رسانی صوتی و تصویری ، ارتباط با مربیان ، ارائه انتقادات و پیشنهادات ، پرسش و پاسخ و سایر موارد ضروری از جمله کارکردهای مدارس ابتدایی هوشمند است . در این مدارس ابتدایی دانش آموزان با داشتن یک کامپیوتر در منزل همیشه با سیستم مدرسه خود در ارتباط خواهند بود لذا می توان گفت مدارس ابتدایی هوشمند هیچ وقت تعطیل نخواهد بود . البته لازم است این نکته یادآوری شود که مدارس ابتدایی هوشمند بستر لازم برای مدارس ابتدایی مجازی نیز فراهم شود . از جمله مهمترین ویژگی های مدارس ابتدایی هوشمند این است که دانش آموزان با تفکر مستقل و ابراز خلاقیت توانمندی خود را به کار می گیرند و فضای حاکم موجب به کارگیری توانمندی های مربیان ، معلمان و اولیا برای تقویت آموزش و پرورش می گردد و بطور کلی محیط مدرسه مشوق یادگیری و باعث ایجاد انگیزه و رغبت در مجموعه می شود . اصول مدارس هوشمند برای تعلیم و تربیت صحیح توسط دیوید پرکینز و همکارانش در پروژه زیرو دانشگاه ها دارد بر اساس دو عقیده رهنمون توسعه یافت(توما،۱۳۷۰: ۱۰۱).
– یادگیری نتیجه فکر کردن می باشد و فکر کردن صحیح برای دانش آموزان قابل یادگیریست.
– یادگیری باید شامل درک عمیق قابل انعطاف و فعال که کاربرد در دانش دارد، باشد.
این اصول ساختاری را برای مدارسی که مظهر یادگیری ارتباطی که غرق در درک عمیقی که منشأ احترام برای تمام اعضاء می باشد پیش بینی های لازم را کرده است و کردار دانش آموزان در آستانه روبرویی با جهانی است که شامل افراد متفکر و مسئولیت پذیر جوامع مختلف می باشد. این تصور از آموزش صحیح به عنوان اساس برای ارتباطات مشاوره ایی بین پروژه زیر و سیستم های مدرسه با اهداف مشابه بکار می رود(توما،۱۳۷۰: ۱۰۲).
۲-۴٫اهداف مدرسه هوشمند
مهمترین دلایل تاسیس مدارس هوشمند عبارتند از :
الف) امروزه به علت رشد فناوریهای رایانه ای، سرعت نقل و انتقالات اطلاعاتی و مسأله انفجار دانش، اطلاعات و دانش به سهولت و سرعت می تواند در اختیار همگان قرار گیرد و دیگر مانند گذشته مدرسه تنها چهار چوبی نیست که معلم بخواهد دانش، مهارت و ارزشها را در آن به دانش آموزان منتقل کند بلکه چهارچوبهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و وسائل ارتباط جمعی در شکل پذیری پنداره های دانش آموزان نقشی تعیین کننده دارند. یکی از تبعات این امر بالا رفتن سطح دانش متعارف دانش آموزان است که هماهنگی با دوره های آموزشی را بر هم می زند. در چنین شرایطی استفاده از فناوریهای اطلاعاتی و انفورماتیکی در مدارس هوشمند، امکان به روز نمودن اطلاعات علمی معلمان و ارتقاء مهارتهای تدریس ایشان را فراهم می آورد به طوریکه آنها می توانند با بهره گرفتن از امکانات موجود در این مدارس برآورد صحیحتر و دقیقتری از دانش متعارف دانش آموزان کسب نموده و دوره های آموزشی و مطالب درسی را با دانش متعارف دانش آموزانشان هماهنگ سازند.(کامران،۵۴:۱۳۸۹)
ب) از سوی دیگر برن
امه های آموزشی در مدارس سنتی، اکثراً به صورت معلم محور بوده و با
استعدادها، تواناییها، نیازها و شیوه های یادگیری دانش آموزان که هر یک آهنگ مخصوص خود را دارد، متناسب نیستند. (کامران،۵۴:۱۳۸۹)