قانون مدنی ایران، عقب ماندگی ذهنی، ابتلا به بیماری

 

به این گروه از کودکان ، کودکان در شرایط (وضعیت ) خطر ، اطفال در شرایط (وضعیت ) دشوار و یا کودکان در شرایط کمبود و نقصان نیز گفته می شود
ماده ۱۳۷۵ قانون مدنی فرانسه کودک در خطر را چنین تعریف کرده است « صغیری که بهداشت امنیت یا اخلاق او در خطر باشد یا شرایط آموزش او به شدت در معرض خطر قرار گرفته باشد و ممکن است موضوع یک اقدام حمایتی آموزشی قرار گیرد .»
بنابراین می توان گفت کودکان در معرض خطر افراد صغیری هستند که رشد جسمانی ، روانی و اجتماعی و بطور کلی فرایند اجتماعی شدن و رفاه آنها در معرض آسیب های جدی قرار دارد علاوه بر حمایت کیفری از چنین اطفالی که در مباحث فوق به برخی از آنها اشاره نمودیم ، قوانین مدنی نیز از طریق ساز و کارهای خاص خود به حمایت از چنین اطفالی می پردازد . به عنوان مثال می توان از ماده ۱۱۷۳ قانون مدنی ایران نام برد که با ذکر مصادیقی از موارد وضعیت کودکان در معرض خطر با سلب حق حضانت از پدر یا مادر به خارج نمودن طفل از اوضاع مخاطره آمیز اقدام می نماید .
مبحث دوم عوامل کودک آزاری
گفتار اول )عوامل روانی کودک آزاری :
بند اول )ویژگی های روانی کودکان آزا دیده
مطالعات نشان داده اند که برخی ویژگی های روانشناختی در کودکان می توانند احتمال مورد آزار واقع شدن آنها را افزایش دهند . از سوی دیگر بررسی های مختلف به ویژگی های مشترک در افراد آزار دهنده اشاره دارند که ممکن است با کودک آزاری مرتبط باشند .
از آنجا که وجود اختلال روانی هم در فرد آزار دهنده و هم در کودک آزار دیده می تواند زمینه ساز یا در بعضی موارد علت وقوع پدیده کودک آزاری باشد در این بخش به بررسی این عوامل به تفکیک ویژگی های روانشناختی کودکان آزار دیده و ویژگی های روان شناختی آزار دهندگان می پردازیم .
اگرچه ممکن است چند کودک در یک خانواده مورد اذیت و آزار واقع شوند . ولی گاهی یک کودک بیش از سایرین آزار می بیند خانواده های بسیاری وجود دارند که در آنها تنها یک کودک مورد سوء رفتار دیگران قرار گرفته و فرزندان دیگر کمابیش حمایت و محافظت شده اند . از این رو به نظر می رسد احتمالاً برخی ویژگی های خاص روانی در کودکان آزار دیده احتمال اعمال آزار نسبت به آنها را افزایش دهد . در این قسمت به نقش ویژگی های روانی کودک در وقوع کودک آزاری پرداخته می شود به عبارت دیگر تلاش خواهد شد به این سوال پاسخ دهیم که آیا وجود برخی ویژگی های روانی در کودکان می تواند زمینه ساز آزار آنان از سوی دیگران گردد و آیا کودکان آزار دیده از خصوصیات روانی خاص برخوردارند که موجب شده آنان تحت آزار قرار گیرند ؟
مطالعات نشان می دهد به طور کلی سه گروه کودکان بیش از سایرین در معرض کودک آزاری قرار می گیرند . کودکان غیر نرمال ، کودکان دشوار و کودکان طرد شده .
الف ) کودکان غیر نرمال (Abnormal child)
کودکانی که به دلیل مشکلات آشکار جسمی ، تحولی و روانی از بدو تولد نیاز به مراقبت های ویژه از سوی دیگران دارند نسبت به کودکان معمولی بیشتر در معرض آزار قرار دارند این ویژگی ها شامل نارس بودن ، وزن پایین هنگام تولد ، ناهنجاری های مادرزادی ، نقایص هیجانی و عاطفی ، اختلال و تاخیر در رشد و تکامل ، نقایص بینایی و شنوایی ، اختلال در تکلم ، عقب ماندگی ذهنی ، فلج مغزی (cereberal palcy) و بیماری های مزمن و … می شوند داشتن فرزندی با نیازهای ویژه استرس زیادی بر خانواده وارد می کند . در بسیاری از موارد والدین انتظار ورود یک کودک غیر نرمال را نداشته و با تولد چنین کودکی علاوه بر اینکه آرزوهای خود را از دست رفته می بینند بلکه ناچار به صرف وقت و هزینه بیشتری برای نگه داری و تربیت کودک هستند این کودکان نیاز به مراقبت های پزشکی ، آموزشی ، عاطفی و جسمانی خاصی دارند ولی برخلاف کودکان معمولی ممکن است والدین پسخوراند مناسبی از توجه تربیتی که در قبال کودک انجام می دهند دریافت نکنند . این موضوع آنها را ناکام ساخته و در بعضی موارد عزت نفس ایشان را پایین می آورد . این مساله می تواند باعث نادیده گرفته شدن نیازهای کودک گردد و حتی امکان آزار کودک را به هر نحو ممکن توسط والدین فراهم کند
به عنوان یک مورد عینی از کودک آزاری به علت عقب ماندگی ذهنی کودک می توان به رویدادهایی اشاره نمود که در مرداد ماه ۱۳۸۰ در مشهد رخ داد و در روزنامه های کثیر الانتشار انعکاس یافت : « علیرضا ۱۷ ساله و اولین فرزند از پنج فرزند پدر و مادرش است در سه ماهگی والدینش پی بردند که به دلیل تشنج ، مغز وی قابل رشد نیست ، به گونه ای که هیچ کنترلی بر اعمال و رفتار خود نداشته و نه می تواند حرف بزند و نه کسی را می شناسد . والدین ابتدا او را به بهزیستی می سپارند اما بهزیستی بعد از چند سال وی را به خانه باز می گرداند . خانواده برای کنترل وی ، او را در حیاط خانه شان (پارکینگ ) به زنجیر می کشند و جلوی او کاسه ای آب و نان خشکی نیز می گذارند تا زنده بماند ! با گزارش همسایه ها مسئولان بهزیستی وارد عمل شده و در نهایت علیرضا به یکی از این مراکز سپرده شد .»
مطالعات اندکی به بررسی رابطه وجود اختلالات جسمی و روانی کودکان با آزار دیدگی آنان پرداخته اند در هر حال نکته حائز اهمیت آن است که آیا این ویژگی ها به خودی خود ریسک کودک آزاری را بالا می برد ، یا اینکه عوامل حاشیه ای ذکر شده در کنار این ویژگی ها مثل دشواری نگه داری و تربیت آنان باعث غفلت یا آزار کودکان می گردد
ب کودکان دشوار (Difficult child) :
گروهی از کودکان از نظر جسمانی سالم هستند اما در بعضی شرایط دشواری های خ
اصی دارند و یا
والدین آنها را غیر طبیعی می دانند ، بدخلقی ، بیش فعالی ، بی اختیاری ادرار یا مدفوع ، عادات غذایی نامناسب ، ابتلا به بیماری های مکرر ، تحریک پذیری سازش ناپذیری ، وابستگی بیش از حد و حتی در بعضی موارد ظاهر فیزیکی بد (لاغری ، زشت یا بدقیافه بودن و … ) از ویژگی های این گروه کودکان است . کودکی که سخت تربیت می شود و برقراری ارتباط با او مشکل است و یا کودکی که بسیار گریه می کند و ناآرام است ، در حالی که از سلامت جسمانی کامل برخوردار است ، ممکن است این احساس را در والدین ایجاد کند که فاقد مهارت های کافی هستند یا طفل علاقه ای به آنها ندارد
در چنین مواردی احتمال کودک آزاری افزایش می یابد . حتی گاهی در مورد بیش فعالی کودک ، تصور والدین این است که کنترل رفتارهای غیر عادی نیاز به تادیب دارند و مجازات نمودن طفل برایت علیم و پرورش او و آموزش رعایت احترام به بزرگترها الزامی است
ج کودکان طرد شده (Rejected child) :
گاهی اوقات کودکان با انتظارات و آروزهای والدین هماهنگ نیستند . مثلاً والدینی که آرزوی تولد پسری را داشته اند و با نوزاد دختر روبرو می شوند رویاهای خود را بر باد رفته می بینند و ارتباط والد – فرزندی مناسب بین آنها شکل نمی گیرد .
یکی از موارد کودک آزاری منتشره در روزنامه های کثیر الانتشار طی سال های ۸۱- ۱۳۷۶ نیز بدنبال نارضایتی از تولد فرزند دختر رخ داده است . مهدیه ۲ ماهه از ابتدای تولد توسط پدرش که علاقه ای به داشتن فرزند دختر نداشته است به انحاء مختلف (رها کردن در جنگل ، خیس کردن کودک و جلوی کولر گذاشتن او ، زدن کودک با تسمه و … ) تحت شکنجه قرار گرفته است تا سرانجام با شکایت مادربزرگ ، موضوع گزارش و پیگیری می گردد .
کودکانی که حاصل حاملگی های ناخواسته ، نامشروع یا پیش بینی نشده والدین هستند و همچنین فرزند خوانده ها نیز در زمره کودکان طرد شده قرار می گیرند . خطر کودک آزاری در این کودکان نیز نسبت به کودکان عادی بالاتر است کودکی که خود را طرد شده می پندارد ممکن است برای بدست آوردن توجه از دست رفته به هر کاری حتی رفتارهای نابهنجار و بزهکارانه دست بزند ضمن آنکه بزهکاری خود عاملی برای افزایش آزارها می گردد