مجلس شورای اسلامی، حمایت از حقوق بشر، استانداردها

 

تصویب نتایج کار این گروه در کنفرانس متعاهدین تنوع زیستی که در شهر کارتاهنای کلمبیا برگزار شد کامل نشد و مقرر شد تا مذاکرات ادامه یابد. در نهایت پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا پس از پنج سال و دریک مذاکره پر جنجال به مدت 6 شبانه روز، در تاریخ 29 ژانویه سال 2000 میلادی در مونترآل کانادا به تصیب رسید. این پروتکل از تاریخ 11 سپتامبر 2003 میلادی یعنی90 روز پس از آنکه پنجاهمین کشور آن را به امضا رسانید به مرحله اجرا درآمده و به عنوان معاهدهای بینالمللی و الزامآور برای اعضای آن ثبت شد. این پروتکل با توجه به اجماعی که بین متخصصین بیوتکنلوژی کشور و سازمانها و وزارتخانه های ذی مدخل وجود داشت در تاریخ 29/5/1382 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و ایران رسماً به عضویت این پروتکل درآمد.
هدف این پروتکل فراهم آوری سطح ایمنی قابل قبول در مورد تبادل فرامرزی موجودات زنده تراریخته ای است که ممکن است دارای تأثیر سوئی بر حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی باشند. الزامات اساسی ناشی از اجرای این پروتکل عبارتند از:
– کشورهایی که موجودات زنده تراریخته یاد شده را با هدف رهاسازی در محیط زیست صادر میکنند باید قبل از اولین ارسال چنین محمولهای، موافقت کتبی کشور وارد کننده آن موجود زنده تراریخته را به شرح مندرج در پروتکل دریافت کرده باشد. البته کشورها میتوانند مقررات ویژه کشور خود را مبنای عمل قرار دهند که در این صورت صادر کننده موظف به تمکین در مقابل آن خواهد بود.
– کشورهای عضو موظفند به وظایف خود در مقابل این پروتکل عمل نمایند و اطلاعات خاصی را در مورد سیستمهای نظارتی کشور متبوع خود و هرگونه تصویب رهاسازی موجودات زنده تراریخته و غیره را در اختیار اتاق تهاتر ایمنی زیستی قرار داده و از آن طریق به اطلاع سایرکشورها برسانند.
– تمام تبادلات فرامرزی موجودات زنده تراریخته باید همراه اسنادی که مشخص کننده وضعیت تراریختگی محموله و برخی اطلاعات دیگر است صورت بگیرد و هدف از استفاده از آن موجودات را که برای رهاسازی، پژوهش یا استفاده غذایی یا خوراک دام است را مشخص کند.
بعد از ذکر این الزامات باید بدین مسئله اشاره کرد که در حال حاضر پروتکل ایمنی زیستی کارتاهنا تنها پروتکل وتنها مقررات الزام آور حقوقی بین المللی در مورد موجودات زنده تراریخته است. از برجسته ترین نکات این پروتکل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-موضوع مورد ملاحظه این پروتکل نیز همچون کنوانسیون تنوع زیستی موجودات زنده تراریخته یعنی LMOها است نه GMOها.
– موضوع مورد ملاحظه همهLMO ها نیستند، بلکه آن دسته از LMO ها مدنظر قرار گرفتهاند که ممکن است دارای تأثیر سوئی بر حفاظت و استفاده پایدار از تنوع زیستی باشد.
– موضوع مورد ملاحظه تنوع زیستی است نه حفاظت از محیط زیست یا مسائل اقتصادی و اجتماعی و سایر ملاحظلات مربوط به کشاورزی و غذا.
– این پروتکل، دبیرخانه و اعضای آن از کنوانسیون تنوع زیستی متمایز بوده و به عنوان معاهدهای مستقل از کنوانسیون تلقی می شود.
– ملاحظات اخلاق در این پروتکل راه نیافته اند.
– پروتکل منحصراً با تبادل فرامرزی موجودات زنده تراریخته سروکار دارد و مداخله ای در امور داخلی کشورها
نظیر الزام پژوهشگران برای کسب مجوز از مرجعی خاص قبل از رهاسازی نمیکند.
– پروتکل به هیچ عنوان اشاره ای بر محدود کردن تولید محصولات تراریخته در هیچ یک از کشورهای عضو ندارد .
– نفس تعیین آداب برای تبادل فرامرزی، به کارگیری و استفاده از موجودات زنده تراریخته در این پروتکل نشان دهنده عزم جهانی برای توسعه استفاده از این محصولات است؛ چنانچه تولید و سطح زیر کشت این محصولات یک دهه پس از زمان تصویب این پروتکل در ژانویه سال 2000 تا می2010 میلادی سیصد درصد رشد داشته است.
گفتار دوم: اسناد حقوقی منطقهای در زمینه تغییرات ژنتیکی
بند اول: کنوانسیون اروپایی حمایت از حقوق بشر و کرامت انسان راجع به کاربردهای علوم زیستی و پزشکی
تصویب کنوانسیون «حمایت از حقوق بشر و کرامت انسان راجع به کاربردهای علوم زیستی و پزشکی» که به صورت خلاصه به آن کنوانسیون حقوق بشر و طب زیستی اطلاق‏ می‏شود، یکی از *مهم‏ترین اقدامات شورای اروپا در مورد مسئله تغییرات ژنتیکی است. این کنوانسیون نخستین سند الزام‏آور منطقه‏ای برای حمایت از حقوق بشر در برابر سوء استفاده‏های ممکن از تکنیک‏های جدید پزشکی و زیستی به حساب می‏آید. در مقدمه این‏ کنوانسیون آمده است که استفاده‏ نادرست از علوم زیست‏شناسی و پزشکی ممکن است منجر به اعمالی شود که کرامت انسان را خدشه‏دار نماید. لذا ضمن تاکید بر احترام به کرامت انسان، به این نکته اشاره مینماید که پیشرفت در این زمینه‏ها باید در راستای منافع نسل حاضر و نسل‏های آینده باشد و تحقق این هدف نیازمند همکاری‏های‏ بین المللی است به نحوی که تمام بشریت از منافع حاصل از علوم زیست‏شناسی و پزشکی‏ بهره‏مند شوند. به عنوان نمونه‏ مطابق ماده 13 کنوانسیون: «مداخله جهت اصلاح ژنوم انسان صرفا می‏تواند برای اهداف‏ پیش‏گیرانه، تشخیصی یا درمانی صورت گیرد». و یا ماده 18 به صراحت مقرر می‏دارد: «…تولید رویان انسان برای اهداف تحقیقی ممنوع است». از عبارات این مواد می‏توان برداشت کرد که به‏طور ضمنی، شبیه‏سازی انسان و استفاده آزاد از رویان برای اهداف مختلف ممنوع‏ شده است. به‏طور کلی، این کنوانسیون بدون اشاره مستقیم به مسئله شبیه‏سازی انسان با تعیین بعضی‏ استانداردها، موانعی چن
د را بر سر راه سوء استفاده از رویان انسان ایجاد می‏کند.
بند دوم: پروتکل اختیاری کنوانسیون اروپایی حمایت از حقوق بشر و شأن انسان در خصوص کاربرد زیست شناسی و پزشکی