محاسبه بردار مجموع وزنی، سازگاری در قضاوت‌ها، محاسبه بردار مجموع

 

ج) محاسبات وزن‌های نسبی
تعیین وزن «عناصر تصمیم» نسبت به هم از طریق مجموعه‌ای از محاسبات عددی .قدم بعدی در فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام محاسبات لازم برای تعیین اولویت هر یک از عناصر تصمیم با بهره گرفتن از اطلاعات ماتریس‌های مقایسات زوجی است. خلاصه عملیات ریاضی در این مرحله به صورت زیر است.
مجموع اعداد هر ستون از ماتریس مقایسات زوجی را محاسبه کرده، سپس هر عنصر ستون را بر مجموع اعداد آن ستون تقسیم می‌کنیم. ماتریس جدیدی که بدین صورت بدست می‌آید، «ماتریس مقایسات نرمال شده» نامیده می‌شود.
میانگین اعداد هر سطر از ماتریس مقایسات نرمال شده را محاسبه می‌کنیم. این میانگین وزن نسبی عناصر تصمیم با سطرهای ماتریس را ارائه می‌کند.
د) ادغام وزنهای نسبی
به منظور رتبه‌بندی گزینه‌های تصمیم، در این مرحله بایستی وزن نسبی هرعنصر را در وزن عناصر بالاتر ضرب کرد تا وزن نهایی آن بدست آید. با انجام این مرحله برای هر گزینه، مقدار وزن نهایی بدست می‌آید.
سازگاری در قضاوت‌ها
تقریباً تمامی محاسبات مربوط به فرایند تحلیل سلسله مراتبی بر اساس قضاوت اولیه تصمیم گیرنده که در قالب ماتریس مقایسات زوجی ظاهر می‌شود، صورت می‌پذیرد و هر گونه خطا و ناسازگاری در مقایسه و تعیین اهمیت بین گزینه‌ها و شاخص‌ها نتیجه نهایی به دست آمده از محاسبات را مخدوش می‌سازد. نرخ ناسازگاری که در ادامه با نحوه محاسبه آن آشنا خواهیم شد، وسیله‌ای است که سازگاری را مشخص ساخته و نشان می‌دهد که تا چه حد می‌توان به اولویتهای حاصل از مقایسات اعتماد کرد. برای مثال اگر گزینه A نسبت به B مهمتر (ارزش ترجیحی ۵) و B نسبتا مهمتر (ارزش ترجیحی ۳) باشد، آنگاه باید انتظار داشت A نسبت به C خیلی مهمتر (ارزش ترجیحی ۷ یا بیشتر) ارزیابی گردد یا اگر ارزش ترجیحی A نسبت به B، ۲ و B نسبت به C،‌ ۳ باشد آنگاه ارزش A نسبت به C باید ارزش ترجیحی ۴ را ارائه کند. شاید مقایسه دو گزینه امری ساده باشد، اما وقتیکه تعداد مقایسات افزایش یابد اطمینان از سازگاری مقایسات به راحتی میسر نبوده و باید با به کارگیری نرخ سازگاری به این اعتماد دست یافت. تجربه نشان داده است که اگر نرخ ناسازگاری کمتر از ۱۰/۰ باشد سازگاری مقایسات قابل قبول بوده و در غیر اینصورت مقایسه‌ها باید تجدید نظر شود. قدم‌های زیر برای محاسبه نرخ ناسازگاری به کار گرفته می‌شود:
گام ۱٫ محاسبه بردار مجموع وزنی: ماتریس مقایسات زوجی را در بردار ستونی «وزن نسبی» ضرب کنید بردار جدیدی را که به این طریق بدست می‌آورید، بردار مجموع وزنی بنامید.
گام ۲٫ محاسبه بردار سازگاری: عناصر بردار مجموع وزنی را بر بردار اولویت نسبی تقسیم کنید. بردار حاصل بردار سازگاری نامیده می‌شود.
گام ۳٫ بدست آوردن max، میانگین عناصر برداری سازگاری max را به دست می‌دهد.
گام ۴٫ محاسبه شاخص سازگاری: شاخص سازگاری بصورت زیر تعریف می‌شود:
n عبارتست از تعداد گزینه‌های موجود در مساله
گام ۵٫ محاسبه نسبت سازگاری: نسبت سازگاری از تقسیم شاخص سازگاری برشاخص تصادفی بدست می‌آید.

نسبت سازگاری ۱/۰ یا کمتر سازگاری در مقایسات را بیان می‌کند(مهرگان،۱۳۸۳،ص۱۷۳-۱۷۰).
۲-۹ مروری برتحقیقات گذشته
با وجود اینکه مناقصات دولتی تاریخچه ای به قدمت تاریخ دولت ها دارد ولی انجام مناقصات دولتی به شیوه جدید از زمان تدوین قانون محاسبات عمومی کشور در ۱۵ خردادسال ۱۳۴۹ شروع می شود و از آن زمان تا کنون اگرچه ما شاهد تغیرات زیادی در قوانین معاملات دولتی بوده ایم ولی به ندرت شاهد تحقیقات دانشجویی در این زمینه بوده ایم شاید یکی از دلایل اصلی این مدعا این باشد که قوه مقننه به عنوان یکی از نهاد های کشور ما خود دایما به دنبال بهبود قوانین ،کاربردی و عملی نمودن و قابل کنترل بودن این قوانین است و انجام پیگیری ها توسط مجلس شورای اسلامی نیاز به تحقیقات در این زمینه را کمرنگ نموده است.
از طرف دیگر شاید به دلیل وجود نهادهای سیاسی و مسئولان قدرتمند قوه مجریه به عنوان تنها مجریان این قوانین و این که جریان خواهان داشتن آزادی عمل بیشتر در جهت انجام معاملات ،و مخالف هرگونه محدودیت در این زمینه بوده اند بهای زیادی به انجام این گونه تحقیقات داده نشده است . مضاف بر این که انجام اینگونه تحقیقات مشکلات وتنگناهای خاصی را برای محققین خود در بر داشته است و از طرف دیگر بررسی این فرایند و تجزیه و تحلیل آن علاوه بر دانش ،مستلزم تجربه کاری نیز می باشد.ولی با این حال گاه وبیگاه ما شاهد انجام تحقیقاتی هر چند جسته و گریخته و گاه توام با انتشار آمار هایی تاسف بار در این زمینه در رسانه ها ،مطبوعات و غیره به صورت مقاله ،طرح و غیره بوده ایم .
پایان نامه هایی که می توان به عنوان پیشینه پژوهش این تحقیق نام برد عبارتند ار:
“بررسی فرایند معاملات دولتی جهت اصلاح روش های اجرایی مناقصه ها ،به منظور کاهش زمان و هزینه در شرکت مخابرات استان قم”که توسط مصطفی طبیبیان تدوین گردیده است .در این پژوهش به بررسی عوامل اثرگذار بر هزینه بر بودن و زمان بر بودن مناقصه ها دولتی پرداخته و پیشنهاداتی را برای کاهش زمان و هزینه ناقصات ارائه نموده است.
آقای احسان اله اشتهاردیان(۱۳۸۵) در پایان نامه کارشناسی ارشد خود در دانشگاه علم و صنعت در پژوهشی با عنوان”ارزیابی شاخص های پیش صلاحیت و انتخاب پیمانکار برتر در مناقصه”به ارزیابی و آسیب شناسی شاخص های پیش صلاحیت پیمانکاران در فرایند مناقصه پرداخته
است. این پایان نامه بیان می دارد مشکلات مهم در طرح های عمرانی، مشکلات موجود در بخش اجراست ،که می تواند شامل اتلاف هزینه ،تاخیر در زمان تحویل و کیفیت های پایین باشد . قسمتی از این معضلات مربوط به ضعف پیمانکاران است بنابراین انتخاب پیمانکار شایسته می تواند قسمت اعظمی از این مشکلات را کاهش داد.