مقیاس اندازه گیری

 

معیارها و شاخص های ارزیابی یک آلترناتیو معمولا با هم سازگاری ندارند. به این معنی که مثلا در مورد خرید یک ماشین، شاخص استفاده از سوخت کمتر همراه با کاهش فضای داخل ماشین و در نتیجه با کاهش راحتی سرنشین همراه است. لذا معیار سوخت کمتر، با معیار راحتی سرنشین، ناسازگار است.
وجود ماهیت ترکیبی
عدم تناسب مقیاسهای اندازه گیری:
یک گزینه (Ai) درMADM ممکن است توسط دو نوع شاخص توصیف شود : شاخص کمی ( مانند هزینه، ظرفیت، سرعت و…) و شاخص کیفی ( مانند راحتی، زیبائی، انعطاف پذیری و …).
مقیاس اندازه گیری شاخص های کمی میتوانند با یکدیگر متفاوت باشند (مانند هزینه به ریال در مقابل وزن به کیلو گرم ) و به این دلیل انجام عملیات اصلی ریاضی قبل از بی مقیاس کردن یا یکسان سازی مقیاس ها مجاز نیست. همچنین در اندازه گیری یک مقیاس کیفی ممکن است از مقیاس های فاصله ای و رتبه ای استفاده شود. یک روش عمومی در اندازه گیری یک شاخص مقیاس فاصله ای استفاده از مقیاس دو قطبی فاصله ای است. به قرار زیر:
این اندازه گیری ( به صورت فوق برای شاخص های با جنبه مثبت مانند« راحتی» که هرچه بیشتر نیز مطلوب تر خواهد بود) بر اساس یک مقیاس ده نقطه ای می باشد به طوری که صفر مشخص کننده مینیمم ارزش ممکن( که عملا قابل درک باشد) و ده مشخص کننده ماکزیمم ارزش ممکن از شاخص مورد نظر است. همچنین نقطه وسط نیز نقطه شکست مقیاس بین مساعد ها و نامساعد هاست.
این مقیاس اندازه گیری به طور مشابه برای شاخص های با جنبه منفی ( مانند سختی کار که هرچه کمتر نیز مطلوب خواهد بود) به منظور هماهنگی در محاسبات به صورت ذیل تنظیم می گردد:
لازم به ذکر است که ارزش های صفر و ده عملا در مقیاس های فوق کمتر مورد استفاده واقع می شوند؛ ضمنا ارزش های ۲،۴،۶،۸ را میتوان به عنوان ارزش های واسطه ای از مقیاس فوق به کار برد.
عملیات جمع و ضرب در مقیاس های فوق با توجه به استنباطات ذیل مجاز است:
الف- در این گونه مقیاس فرض بر این است که مثلا امتیاز ۹ سه برابر مناسب تر از امتیاز ۳ است.
ب- بعلاوه به طور مثال اختلاف بین زیاد و کم یکسان با اختلاف بین خیلی کم و متوسط ( هر دو با امتیاز ۴) است.
عدم قطعیت
۱ ) عدم قطعیت در قضاوت های ذهنی
معمولا افراد نسبت به قضاوت های ذهنی خود ۱۰۰% مطمئن نیستند.
۲ ) عدم قطعیت به علت کمبود اطلاعات یا نبود اطلاعات
بعضی مواقع اطلاعات مربوط به یک معیار کاملا در دسترس نیست ویا حتی اصلا وجود ندارد.
بزرگی مسائل
مسائل MADM در دنیای واقعی ممکن است شامل صدها شاخص یا معیار باشند. به اینگونه مسائل، مسائل بزرگ (lorg scale) گفته می شود. به عنوان مثال، در مدل(EFQM) ، ۳ سطح معیار شامل :۹ معیار در سطح ۱ ، ۳۲ معیار در سطح ۲ و۱۷۴ معیار در سطح ۳ وجود دارد؛ ویا در یک مدل ارزیابی تامین کننده برای یک شرکت بزرگ بین المللی، ۲سطح شامل۱۰ معیار در سطح اول و بیش از ۹۰۰معیار در سطح دوم وجوددارد.
قطعی نبودن نتایج حاصل از تکنیک ها
به علت کمبود اطلاعات، تضاد بین شاخصها، عدم قطعیت در قضاوت های ذهنی و وجود ترجیهات مختلف بین تصمیم گیرنده های مختلف، نتایج نهائی ارزیابی یک مسئله ممکن است قطعی نباشد. لذا ممکن است راه حلهای مختلفی برای یک مسئله MADM وجود داشته باشد مانند راه حل ایده آل، راه حل غیر مسلط، راه حل رضایتبخش که در ادامه به توضیح در مورد آنها می پردازیم.[۲]