نظری اجمالی به مدیریت آموزشی، مدیریت آموزشی در ایران، اوایل قرن بیستم

 

به طور کلی آنچه را که در حال حاضر با عنوان تئوری کلاسیک سازمان مشخص می‌نمائیم، برآوردی از سه مسیر فکری: ۱- توجیه ماکس وبر از ساختار بروکراتیک در یک قالب اجتماعی، ۲- برخورد مدیریت علمی فردریک تیلور و ۳- مدیریت اداری گیولیک و اورویک با الهام از مدیریت علمی.
بنابراین می‌توان گفت که نظریه‌های کلاسیک مدیریت یا نظریه‌های سنتی و مدیریت علمی که امروزه مورد توجه صاحبنظران دانش مدیریت است به اوایل قرن بیستم برمی‌گردد. از یک سو به نتایج حاصله از انقلاب صنعتی در اروپا و آمریکا و از سوی دیگر به افزایش دامنه قدرت و اختیارات حکومت مربوط می‌شود، این تحولات ایجاب می‌کرد که سازمان‌های نوینی منطبق با نیازهای زمان و توسعه دستگاه‌های دولتی و خصوصی ایجاد گردد.
غرض از بیان این مختصر از تاریخ تدوین نظریه‌های مدیریت علمی این است که این دیدگاه‌ها به تدریج جای خود را در تعلیم و تربیت باز کرده و توسط صاحبنظران دیگری سعی و توصیه در به‌کارگیری آن شده است.
۲-۱-۱-۲- نظری اجمالی به مدیریت آموزشی
تقریباً بلافاصله پس از این که اذهان عامه با اصول مدیریت علمی آشنا شدند، فشارهای همه‌جانبه‌ای چه از سوی بخش خصوصی و یا دولتی در جهت نفوذ این مدیریت در مدارس به عمل آمد. کالاهان در مطالعه بنیادین خود درمی‌یابد که اعتقاد به کارایی به عنوان ایدئولوژی مدیریت بروز کرده است، برای نمونه جیمز. مک کاناگی از دانشگاه دارتموت، در سال ۱۹۱۸ نوشت: «عصر، عصر کارایی است، هیچ اتهامی در مقابل افکار عمومی بالاتر از این نیست که مدرسه بگوید فاقد کارایی است.» این امر مسئولان تعلیم و تربیت را تشویق به بکاربستن شیوه‌های صنعتی کرد و از آنان خواست که معلمان را در رابطه با کاری که باید انجام پذیرد، استانداردهایی که تحقق یابد، روش‌هایی که به کار گرفته شود و ادواتی که مورد مصرف قرار گیرد، جز به جز آموزش دهند. (اقتداری، ۷۲، ص ۸-۵)
با این وضع طبیعی به نظر می‌رسد که مدیریت آموزشی نیز توام و به تبع تحولاتی که در نظام‌های آموزش و پرورش کشورها به وقوع پیوسته، مراحل و دوره‌هایی را پشت سر گذاشته و به صورت امروزی درآمده باشد و با توجه به اهمیت ویژه‌ای که تعلیم و تربیت در زمینه‌های مختلف زندگی فردی و اجتماعی انسان داراست، همچنین از وضعیت‌های امروزی نیز فراتر رفته و همگام با تغییرات زندگی اجتماعی، تحولات یرا در آینده پذیرا باشد و یا سبب شود.
منظور اصلی مدیریت در هر سازمانی عبارتست از هماهنگ‌سازی کوشش‌های افراد، انسان و استفاده موثر از منابع دیگر برای تحقق هدف‌های سازمان در موسسات آموزشی، این هدف‌ها مربوط به تعلیم و تربیت و یادگیری است. پس منظور از مدیریت در سازمان‌های آموزشی، تحقق هدف‌های آموزشی و پیشبرد موثر آموزش در یادگیری است (علاقه‌بند، ۱۳۸۲، ص ۱۳۶).
ضرورت توجه به مدیریت آموزشی از اهمیت خاصی برخوردار است. زیرا وظایف آن به لحاظ کیفی بسیار گسترده و دارای اهمیت فراوان می‌باشد. در کشور ما توجه به مسئله مدیریت آموزشی تقریباً از سی سال پیش، ابتدا از طریق ارائه دروس و سپس ایجاد رشته‌های تحصیلی دانشگاهی آغاز گردیده است. (علاقه‌بند ۱۳۸۲، ص ۱)
ولی علیرغم گسترش روزافزون نظام آموزشی و ضرورت توجه بیش از پیش به اداره آن، متاسفانه نگاهی گذرا به آمار و اطلاعات و واقعیات موجود درباره مدیران آموزشی در زمینه‌های سطح تحصیلات، دیدن دوره‌های مدیریت و شرکت در کلاس‌های آموزش ضمن خدمت و غیره بیانگر یک نوع کم توجهی به تربیت و آماده‌سازی این گروه بر اهمیت و موثر در آموزش و پرورش است. (فصلنامه تعلیم و تربیت، ص ۱۲۷-۱۴۷).
۲-۱-۱-۳- مدیریت آموزشی در ایران
بررسی تاریخی و مقایسه آموزش و پرورش قدیمی ایران، با آنچه که امروز داریم، با توجه به مسئله مدیریت آموزش و به تبع آن مدیریت مدارس را الزامی و اجتناب‌ناپذیر می کند. در گذشته در آموزش و پرورش سنتی به دلیل سادگی و محدود بودن شاید چنین نیازی محسوس نبوده است، ولی با گسترش نظام آموزشی کشورمان بیانگر این حقیقت است که امروزه، رهبری و مدیریت نظام آموزش و پرورش در سطوح مختلف آن به صورت یکی از مسئولیت‌های مهم و سنگین جامعه درآمده است.
نکته مهم لزوماً دارا بودن وظایف مدیریت آموزشی است که کسب این مهارت‌ها از طریق تحصیل و تجربه امکان پذیر می‌گردد.
۲-۱-۱-۴- وظایف مدیران از دیدگاه‌های مختلف
لازم به ذکر است که وظایف کلی مدیران واحدهای آموزشی براساس اهداف مدیریت تنظیم و بیان می‌شود. این وظایف را علاقه‌بند این‌گونه بیان می‌کند:
– برنامه آموزشی و تدریس:
مهمترین وظیفه مدیران آموزش، هدایت جریان آموزشی و یادگیری به ویژه تسهیل جریان رشد و پرورش دانش‌آموزان است، نقش مدیران آموزش سازماندهی موثر و بسیج منابع انسانی و مالی و مادی و هدایت فعالیت‌های اجرائی برنامه‌های آموزشی است.
– امور دانش‌آموزان:
الف- پذیرش، ثبت نام، گروه‌بندی و نگهداری آمارهای حضور و غیاب سوابق و اطلاعات شغلی و تحصیلی دانش‌آموزان.
ب- شناسایی توانایی‌های علائق و نیازهای فراگیران و پرورش آنها.
– امور کارکنان آموزشی